45 их наядын "хөөс" ба өрөнд баригдсан “тийрэлтэт бөмбөг”

Райан Кларк

Хятадын Коммунист Нам (ХКН), Уолл Стрит, Лондонгийн Ситигийн фирмүүд болон уламжлалт хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд "Хятадын загвар" бол ирээдүй хэмээн сурталчилсаар ирсэн. Гэвч бодит байдал дээр ХКН бол Дэлхийн II дайнаас хойшхи, магадгүй хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн том эдийн засаг, санхүүгийн сүйрлийн гол архитектор юм. ХКН нь Хятадын түүхэн дэх хамгийн богино настай династи байх бөгөөд байгаль орчны доройтол, хүн ам зүйн уналт, зөвхөн өрөнд тулгуурласан эдийн засгийн тогтолцоотойгоо нүүр тулж байна.

ХКН-ын удирдаж буй санхүүгийн систем нь суурь тогтворгүй байдал, бүтцийн согог дээр тогтдог тул дэглэм ганхах үед шууд нуран унахад бэлэн байна. Системийн хэмжээнд дараах асуудлууд нүүрлэжээ.

1. Чанаргүй зээлийн (NPL) хэт өсөлт.

2. Хөрөнгийн үнэлгээний алдаа ба далд өр төлбөрүүд.

3. Ашиг, алдагдал болон капиталын нөөцийн тайлан тооцооны хуурамч үзүүлэлтүүд.

Үүний улмаас Хятадын топ 4 банк (ICBC, Хөдөө аж ахуйн банк, Хятадын банк, Хятадын барилгын банк) нь Ардын банкнаас (PBOC) ирэх тасралтгүй хөрөнгө оруулалт болон түр зуурын дэмжлэгээс бүрэн хамааралтай болсон.

Эдгээр банкууд нь ард түмний бус намын өмч юм. Хятадын томоохон банкуудын үндсэн үүрэг нь санхүүгийн тогтвортой байдлыг хангах бус, харин ХКН-ын улс төрийн зорилгыг дэмжих, үндэсний болон орон нутгийн түвшний удирдлагуудыг авилгын замаар баяжуулахад оршдог.

Хадгаламж эзэмшигчдийг хамгаалах, зээлийн үр ашигтай тогтолцоо бүрдүүлэх нь эдгээр банкуудын хувьд хоёрдогч асуудал юм. Банкууд нь синтетик мансууруулах бодисын наймаа, зэвсгийн наймаа зэрэг олон улсын хууль бус үйл ажиллагааг санхүүжүүлэх "хүчилтөрөгчийн баг" болж байна.

ХКН-ын хөрөнгийг Хятадаас гаргаж, дэлхийн үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээл рүү шилжүүлэх гол суваг нь эдгээр банкууд юм.

ӨРӨНД БАРИГДСАН  “ТИЙРЭЛТЭТ БӨМБӨГ"

Хятадын Коммунист намын (ХКН) хэрэгжүүлж буй эдийн засгийн загвар нь дэлхийн санхүүгийн түүхэнд байгаагүй их хэмжээний өрийн дарамтыг бий болгоод байна. Сүүлийн үеийн тоо баримтаас үзэхэд, Хятадын корпорациудын өр $27 их наяад хүрсэн нь дэлхийн нийт өрийн 31 хувийг дангаараа эзэлж байна.

Хятадын өрийн ДНБ-д эзлэх хувь 159 %-д хүрсэн нь дэлхийн дундаж (101%) болон АНУ-ын түвшнээс (85%) хол тасарчээ. Хамгийн түгшүүртэй нь, өрийн үйлчилгээний зардал (хүүгийн төлбөр) ДНБ-ий 15 хувьтай тэнцэж байгаа нь Хятадын эдийн засгийн өсөлтөөсөө хурдан өр нь томордог "бүтцийн гацаа"-нд орсоныг илтгэж байна. Харьцуулбал, Японд энэ үзүүлэлт ердөө 1 %-тай байдаг.

Бусад орнууд мөнгөн тэмдэгтээ сулруулж, экспортоо нэмэгдүүлэх замаар өрийн хямралаас гардаг бол Хятадад энэ сонголт байхгүй. Учир нь, юанийн ханш 10 хувиар унахад экспортын орлого бага зэрэг нэмэгдэх ч, ам.доллароор илэрхийлэгдэх өрийн дарамт нь үүнээсээ илүү хүнд тусна.

Хятадын эдийн засгийн гол тоглогчид болох үл хөдлөх хөрөнгө хөгжүүлэгчид нь ам.долларын өрийн хамгийн том эзэмшигчид юм. Харин экспортлогчид нь улс төрийн нөлөө багатай жижиг, дунд үйлдвэрлэгчид байдаг.

S&P агентлагийн тооцоолсноор Хятадын компаниудын 58 % нь зээлийн өндөр эрсдэлтэй ангилалд байна. Үүний тал хувь нь барилга, үл хөдлөх хөрөнгийн салбарынхан юм. Зах зээл дээр үл хөдлөх хөрөнгийн үнэ унаж, борлуулалт зогссон тул Бээжингийн зүгээс үнийг хүчээр барих "үнэ тогтоох доод хязгаар" (price floors) гэх мэт цөхөрсөн арга хэмжээ авч байна.

Зөвхөн 2021 онд үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлийн уналтаас болж Хятадын өрхүүдийн баялаг ДНБ-ий 7 %-тай тэнцэх хэмжээгээр буурчээ.

Шинжээчдийн ажигласнаар ХКН 2018 оны сүүлээс өрийн дарамтыг бууруулах (deleveraging) оролдлого хийсэн боловч ердөө ганцхан улирлын дараа зогсоож, эргээд зээлийг асар хурдацтай тэлж эхэлсэн. Энэ нь Намын удирдлага эдийн засгийн фронтод ямар нэгэн уян хатан бус, хатуу төлөвлөгөөгөө дагаж байгааг харуулж байна.

45 ИХ НАЯДЫН "ХӨӨС"

2007 оны дэлхийн санхүүгийн хямралаас хойш Хятадын Коммунист нам (ХКН) мөнгө хэвлэх, өр үүсгэх замаар эдийн засгаа тэтгэж ирсэн нь өнөөдөр засах боломжгүй бүтцийн гажиг болон хувирчээ. 2007 оноос өмнө Хятадын банкны салбарын нийт хөрөнгө $4 их наяд орчим байсан бол өнөөдөр энэ үзүүлэлт $45 их наядад хүрч, бараг 10 дахин өсжээ.

Салбарын шинжээчдийн үзэж байгаагаар нийт зээлийн гуравны нэг (1/3) нь чанаргүй зээл (NPL) байна. 2007-08 оноос хойш Хятадын эдийн засагт 40 их наяд ам.долларын "чанар муутай" зээл шинээр үүсгэсэн нь 1000 %-ийн өсөлт юм.

Хятадын хамгийн том дөрвөн банк (ICBC, ABC, BOC, CCB) нь бодит байдал дээр техникийн хувьд дампуурсан бөгөөд зөвхөн Ардын банкны (PBOC) тасралтгүй бэлэн мөнгөний тарилга буюу татаасаар амь зөөж байна.

Төрийн өмчит үйлдвэрийн газруудад (SOE) олгосон зээлийн 40 хувь нь алдагдалтай ажиллаж байна. $45 их наядын активтай банкны систем ердөө $2 их наядын өөрийн хөрөнгө, $1 их наядын нөөцтэй. Үүнээс бодитоор ашиглаж болох нь зөвхөн АНУ-ын засгийн газрын бонд юм.

Хятадын санхүүгийн систем нуран унахад дотооддоо асар их үймээн, зовлон авчрах боловч дэлхийн санхүүгийн хямралыг (GFC) дахин дэгдээх магадлал бага байна. Олон улсын гүйлгээний ердөө 1.8 % нь юаниар хийгддэг бөгөөд үүний ихэнх нь Хонконгтой хийх худалдаа байдаг.

Хятадын банкууд олон улсын SWIFT сүлжээ болон дериватив зах зээлтэй нягт холбогдоогүй тул "халдвар" гадагш тархах эрсдэл харьцангуй бага. Гэсэн хэдий ч Хятадын корпорациудын бондыг эзэмшигч гадаадын хөрөнгө оруулагчид хүнд цохилтод орно.

Хэдийгээр Хятад улс хөрөнгийн бирж, брокер, финтек компаниудтай төрөлжсөн системтэй мэт харагдавч бодит байдал дээр "Том дөрвөн банк" нийт активын 80 гаруй %-ийг хянаж байна.

Эрсдэл ийм их хэмжээгээр төвлөрсөн тул нэг том банк ганхахад системийг бүхэлд нь хамгаалах "гал хамгаалагч" (firewall) байхгүй. Хятадын эдийн засаг системийн хувьд нэгдмэл цул (monolith) байдлаар ажилладаг тул санхүүгийн хямрал маш хурдтай, урьдчилан тааварлах боломжгүй цар хүрээтэйгээр дэгдэх эрсдэлтэй.

Хятадын банкны салбар ДНБ-ээсээ 400 хувь томроод байгаа нь ямар ч эдийн засгийн онолоор тогтвортой байх боломжгүй үзүүлэлт юм. Энэ бол хэзээ мөдгүй дэлбэрэхэд бэлэн "цагтай бөмбөг" болоод байна.

Энэхүү хэсэгт Хятадын валютын нөөцийн хүрэлцээ болон "Дижитал юань"-ы цаана нуугдаж буй стратегийн аюул заналыг хөнджээ. Мэргэжлийн түвшинд, сонины тойм найруулгаар буулгав.

ДИЖИТАЛ ЮАНИЙН "ТРОЯН МОРИНЫ" СҮЙРЭЛ

Хятадын Коммунист намын (ХКН) санхүүгийн аюулгүй байдал нь ам.долларын хүртээмжээс шууд хамааралтай. Хэдийгээр Хятад улс АНУ-тай хийх худалдаанаас ашиг олдог ч, улс орныг хэвийн ажиллуулахад шаардлагатай импортын түүхий эд, хүнс, эрчим хүчний зардлаас шалтгаалан төлбөрийн тэнцэл нь ихэвчлэн сөрөг байдаг.

Дэлхийн эдийн засагчид Хятадын $3.2 их наядын валютын нөөцийг биширдэг ч Олон улсын валютын сангийн (ОУВС) "Нөөцийн хүрэлцээний томьёо"-гоор тооцож үзвэл дүр зураг өөрөөр харагдана.

Экспортын 10% + Богино хугацаат өрийн 30% + М2 мөнгөний нийлүүлэлтийн 10% + Бусад өр төлбөрийн 15% = Хамгийн бага нөөцийн хэмжээ.

Хятадын хувьд энэ үзүүлэлт хамгийн багадаа 2.7 их наяд ам.доллар байх ёстой.

Одоогийн $3.2 их наядаас ашиглаж болох "шингэн" нөөцийг хасвал Хятад улс санхүүгийн системээ аюулгүй ажиллуулах доод хязгаараа хэдийнэ давж, эрсдэлтэй бүсэд оржээ. Валютын нөөц нь "хамгаалалтын бүрхүүл" биш, харин хэзээ мөдгүй дуусахаар хэмжээнд байна.

ХКН-ын сурталчилж буй "Дижитал юань" (e-CNY) нь чөлөөт зах зээлийн хэрэгсэл биш, харин дэлхий нийтийг хянах, хориг арга хэмжээнээс зайлсхийх "троян морь" юм.

Хэрэв аль нэг улсын төв банк эсвэл томоохон компаниуд дижитал юанийг ихээр эзэмшвэл ХКН тухайн улсыг Тайвань, Энэтхэг эсвэл Өмнөд Хятадын тэнгисийн асуудлаар өөрийн талд шийдвэр гаргахыг албадаж, эсвэл санхүүгийн системийг нь "унтраах"-аар заналхийлж чадна.

Энэхүү валют нь эзэмшигч бүрийн санхүүгийн гүйлгээг мөрдөх боломжтойгоор загварчлагдсан. Энэ нь зөвхөн хувь хүний нууц төдийгүй, үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээний тагнуулын мэдээллийг ХКН-д шууд дамжуулна.

Дижитал юань нь АНУ-ын зүгээс террорист бүлгүүд болон дайсагнагч улсуудад тавих хоригийг үр дүнгүй болгож, тэдний санхүүжилтийн "хар суваг" болох аюултай.

САНХҮҮГИЙН СҮЙРЛЭЭС СЭРГЭЭН БОСГОХ "МАРШАЛЛЫН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ"

Хятадын Коммунист нам (ХКН) нуран унах үед тус улсын санхүүгийн системээс авлигач түшмэд, тагнуулын ажилтнууд хөрөнгөө асар их хэмжээгээр гадагшлуулах эрсдэл нүүрлэж байна. Хэрэв энэ капиталыг зогсоож чадахгүй бол ХКН-ын үлдэгдэл хүчнүүд эргэн сэргэж, шинэ Хятадыг байгуулах үйл явцад саад учруулах аюултай.

АНУ бол Хятадын томоохон банкуудыг дампуурлаас аварч, тэрбум гаруй иргэний хадгаламжийг хамгаалж чадах цорын ганц санхүүгийн чадамжтай улс юм. Гэхдээ энэхүү тусламж нь хатуу нөхцөлтэй байх болно. Дахин капиталжуулсан банк бүр ХКН-ын бүх шатны гишүүдийн дансны мэдээлэл, гүйлгээний түүхийг АНУ-ын талд шилжүүлэн өгөх ёстой. Эдгээр данснуудыг мөрдөн байцаалтын ажиллагаа дуустал шууд царцаана. Гиперинфляцаас сэргийлж, үнийг тогтворжуулахын тулд АНУ техникийн болон санхүүгийн тусламж үзүүлнэ.

Хятадын үл хөдлөх хөрөнгийн салбар нь мөнгө угаалт, эдийн засгийн үр ашиггүй байдлын үүр уурхай болсон. Дэлхийн II дайны дараах Японы Төв банкны туршлагаар чанаргүй активуудыг төр худалдан авч, бүтцийн өөрчлөлт хийсний дараа эргүүлэн хувийн хэвшилд гаргах зарчмыг баримтална. Залуучууд орон сууц худалдан авч чадахгүй байгаа нь хүн ам зүйн уналтын гол шалтгаан болж буй тул энэ салбарыг эрүүлжүүлэх нь нийгмийн тогтвортой байдалд чухал ач холбогдолтой.

Хонконгийн банкны салбар ДНБ-ээсээ 850 хувь томроод байгаагийн ихэнх нь эх газрын Хятадын үл хөдлөх хөрөнгө хөгжүүлэгчдэд олгосон зээл юм. Энэ нь Исланд, Ирланд, Кипр улсуудад тохиолдсон банкны хямралтай адилхан.

Хятадын Коммунист Нам (ХКН) нуран унах нь тус улсын санхүүгийн тогтолцоог сууриар нь шинэчлэх, дэлхийн хамгийн өндөр бизнес сэтгэлгээтэй ард түмний нөөц бололцоог чөлөөлөх түүхэн боломж юм. "Хятад хүн эх орноосоо бусад бүх газарт чинээлэг амьдардаг" гэсэн хэллэгийг түүхийн хуудаснаа үлдээх цаг болжээ.

Шинэ Хятадын санхүүгийн систем нь өнгөрсөн үеийн алдааг давтахгүй байхад чиглэсэн дараах гурван зарчимд тулгуурлана.

Үл хөдлөх хөрөнгийн хавхнаас зайлсхийх. ХКН-ын үеийнх шиг барилгын салбарыг санхүүгийн хөөс болгохгүй байх. Банкны активын хэт өсөлтийг хязгаарлах. 2008 оны дэлхийн санхүүгийн хямралын өмнөх Америкийн банкуудын алдааг давтахгүй, банкны тайлан тэнцэл ДНБ-ээсээ хэт даван томрохоос сэргийлэх. Японы туршлагыг нутагшуулах. Дэлхийн II дайны дараах Японы төв банкны жишээгээр чанаргүй активуудыг зүгээр нэг устгах бус, харин бүтцийн өөрчлөлт хийж, эрүүлжүүлсний дараа хувийн хэвшилд эргүүлэн гаргах юм.

Шанхай шиг өндөр хөгжилтэй бүс нутаг болон Гүйжоу шиг буурай мужуудыг Бээжингээс нэгдсэн нэг "мега-банк"-аар удирдах нь үр ашиггүй юм. Шинэ системийн үндсэн загвар нь "олон бөгөөд жижиг" банкууд байх болно. Банкууд тухайн бүс нутгийнхаа эдийн засгийн эрэлт хэрэгцээнд нийцэж ажиллана. Нэг байгууллага эсвэл Бээжинд гарсан алдаа улс орныг бүхэлд нь сүйрүүлэхээс сэргийлсэн "эмзэг бус" бүтэц бүрдүүлнэ. Төвлөрлийг сааруулснаар цөөн хэдэн хүн мөнгөний нийлүүлэлтийг хянаж, зориудаар эдийн засгийн "хөөс" үүсгэх боломжийг хаана.

Хятадын Ардын банк (PBOC) нь бүх зүйлийг өөрөө удирдах бус, харин орон нутгийн банкуудад чанаргүй активуудыг бүтцийн өөрчлөлтөд оруулах хөшүүрэг, урамшуулал олгогч байх ёстой.

Төв банкны үндсэн үүрэг нь үнийн тогтвортой байдлыг хангах явдал юм. Энэ нь хөрөнгө оруулагчид болон бизнес эрхлэгчдэд санхүүгийн нарийн шинжилгээ (DCF, sensitivity analysis) хийх боломжийг олгоно.

"Зомби" компаниудыг эрүүлжүүлэх: Үл хөдлөх хөрөнгийн асар том дампуурсан компаниудыг эдийн засгийн "үхмэл жин" болгохгүйн тулд тэдгээрийг шинэ үеийн бизнес эрхлэгчдэд нээлттэй худалдах үйл явцыг дэмжинэ.

Иргэний дайн, гадаадын түрэмгийлэл болон ХКН-ын олон арван жилийн дарлал нь Хятадын ард түмний асар их нөөц бололцоог боомилж ирсэн. АНУ-ын зүгээс үзүүлэх дэмжлэг нь Хятадыг дахин капиталжуулах, хувьчлах болон төвлөрлийг сааруулахад чиглэх ёстой. Ингэснээр Хятадын ард түмэнд үйлчилдэг, зах зээлийн боломж олгодог эрүүл систем бүрдэх юм.

Үргэлжлэл бий...

ӨМНӨХ НИЙТЛЭЛҮҮД:

Хятад орон коммунизмаас хойш: Ирээдүйн шилжилтэд бэлтгэх нь!

ХКН нуран унасны дараах АНУ-ын тусгай хүчний оролцоо

Хятад улс коммунист намын дараа: Тэд ардчилалд бэлэн үү?

Хятадын биологийн зэвсгийн лабораториудыг онилох нягт төлөвлөгөө!

Хятадын биологийн зэвсэг: Сирийн үхэр зарааны загвар

БНХАУ-ын биологийн зэвсгийн хөтөлбөрийг саармагжуулах стратеги: Цохилт өгөх гурван хувилбар