G2: Тэд дэлхийд дэг журам тогтоож чадах уу?!

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Хятадын удирдагчтай хоёр өдрийн турш хэлэлцээ хийхээр Бээжинд хүрэлцэн ирлээ.

The Wall Street Journal

Ерөнхийлөгч Трамп лхагва гаригт Бээжинд газардсанаар БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпинтэй хийх хоёр өдрийн дээд хэмжээний уулзалт албан ёсоор эхэллээ. Энэ нь түүний Хятадын удирдагчтай нүүр тулан уулзаж буй долоо дахь тохиолдол бөгөөд нэг ёсондоо "захидлаар харилцагч андууд" эргэн уулзаж буй хэрэг юм.

Дэлхийн хамгийн хүчирхэг хоёр гүрний удирдагчид хоорондоо захидлаар тогтмол харилцаж ирсэн талаар ойр, дотных нь эх сурвалжууд мэдээлж байна. Вашингтон болон Бээжингийн хооронд олон жилийн турш үргэлжилсэн хурцадмал байдал, улс төрийн тэс өөр тогтолцоотой хэдий ч тэд хувийн найрсаг харилцаа тогтоохыг хичээж ирсэн олон аргуудын нэг нь энэ юм.

Гэвч энэхүү хувийн харилцаа энэ долоо хоногийн уулзалтын үеэр том сорилттой тулгарах болно. Хоёр удирдагч худалдаа, Ираны дайн болон Тайванийн асуудал зэрэг тун ээдрээтэй сэдвүүдийг хөндөн хэлэлцэх юм. Олон нийтийн өмнө Ши болон Трамп нар өөрсдийн санал зөрөлдөөнөө нууж, найрсаг байхыг хичээх нь тодорхой байна. Ши Жиньпин Трампыг маш хүндэтгэлтэйгээр хүлээн авч, "Тэнгэрийн сүм"-ээр аялуулах, Ардын их танхимд албан ёсны хэлэлцээ хийх, АНУ-ын компаниудын CEO болон Засгийн газрын гишүүдэд зориулж төрийн хүндэтгэлийн зоог барих, мөн цайны ёслолд хамт суух зэрэг өндөр хэмжээний хөтөлбөрүүдийг бэлджээ.

ГЕОПОЛИТИКИЙН ЭГЗЭГТЭЙ ЦАГ ҮЕ

Энэхүү айлчлал нь Трамп есөн жилийн өмнө Хятадад зочилсноос хойш АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн түвшинд хийж буй анхны айлчлал юм. Супер гүрнүүдийн уулзалт Иран дахь дайн хоёр улсын ашиг сонирхолд заналхийлж, Трамп Бээжингийн түншүүд болох Венесуэл болон Кубыг онилж, АНУ-Хятадын харилцаа өнгөрсөн жилийн эдийн засгийн "нүдийг нүдээр" гэсэн сөргөлдөөнөөс ангижрахыг хичээж буй үед тохиож байна. Ажиглагчдын үзэж байгаагаар, АНУ Иранаас Хятад руу чиглэсэн газрын тосны тээвэрлэлтийг бүсэлж, хориг тавьж буй энэ үед ийм уулзалт болж байгаа нь өөрөө ер бусын үзэгдэл юм.

Хоёр удирдагч хоёулаа бодитой үр дүнд хүрэхийг эрмэлзэж байна. Илон Маск тэдний дагалдан яваа төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд багтсан агаад Трамп Ираны дайныг зогсооход Хятадаас тусламж авах, мөн Хятадын талаар АНУ-ын шар буурцаг, "Boeing" агаарын хөлөг зэрэг бүтээгдэхүүнийг их хэмжээгээр худалдаж авах амлалт авахыг хүсэж байна.

Дотооддоо эдийн засгийн гүнзгий уналттай нүүр тулаад буй Ши Жиньпин Вашингтонтой тогтвортой, таамаглаж болохуйц харилцаатай байхыг эрмэлзэж байна. Мөн Тайванийн талаарх АНУ-ын улс төр, цэргийн дэмжлэгийг сулруулах нь түүний гол зорилго юм.

Байдены засаг захиргааны Хятадын асуудал эрхэлсэн зөвлөх асан Элизабет Экономи "Трамп, Ши нар хоёулаа харилцааг тогтворжуулах хүсэл эрмэлзэлтэй байгаа, ойрын хугацаанд үүнд хүрэх хамгийн үр дүнтэй суваг нь худалдаа, хөрөнгө оруулалт гэж харж байна" гэж онцолжээ.

ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХАМААРАЛ БА ӨРСӨЛДӨӨН

Гэсэн хэдий ч G2 нэг нь нөгөөгөөсөө хамааралтай байдлаа багасгахыг хичээж байгаа. Гэхдээ хоёр улсын эдийн засгийг хөдөлгөж буй суурь харилцааг бүрмөсөн таслахыг хүсэхгүй байна. Трампыг мордохын өмнөхөн АНУ-ын Худалдааны танхимаас Хятадын аж үйлдвэрийн стратегийн талаарх шинэ тайланг гаргасан нь өрсөлдөөнийг улам хурцатгав. Уг тайланд Хятадын төрийн удирдлагатай эдийн засгийн загварт хариу арга хэмжээ авах бодлогын боломжит цонх нарийсаж байгааг анхааруулжээ. АНУ-ын хамгийн том бизнесийн лобби бүлгээс гаргасан энэхүү тайлангийн цаг хугацаа нь айлчлалтай давхцсан нь санамсаргүй тохиол мэдээж биш.

Хаалттай хаалганы цаана Трамп Ши Жиньпинд бусад удирдагчдад тэр бүр гаргадаггүй хүндэтгэлийг үзүүлдэг гэх яриа бий. Тэрбээр уулзалтын уур амьсгалыг зөөлрүүлэх шог хошин яриагаа магтаалын үгсээр сольдог талаар эх сурвалжууд дурджээ. Цагаан ордны хэвлэлийн төлөөлөгч Оливия Уэльс "АНУ-ын Хятадтай тогтоосон харилцаа болон Ерөнхийлөгч Трампын Ши даргатай тогтоосон хувийн харилцаа туйлын сайн байгаа бөгөөд үүнийг хэвээр хадгалах нь хэчнээн чухал болохыг хоёр тал сайн ойлгож байгаа" гэж мэдэгдэв.

ТҮҮХЭН ХАРИЛЦАА БА ЗӨРЧИЛДӨӨН

Трамп, Ши нарын харилцаа бараг арван жилийн түүхтэй. Трамп анх улс төрд гарч ирэхдээ Хятадыг Америкийн ажилчдын ажлын байр болон оюуны өмчийг хулгайлж байна гэж буруутгаж байсан. Гэвч тэдний харилцаа 2017 оны 4-р сард Мар-а-Лагод болсон оройн хоолны үеэр гэнэтийн байдлаар эхэлсэн юм. Тэр үед Трамп Сирид агаарын цохилт өгөх тушаал өгснөө Ши Жиньпинд шууд хэлж байжээ. Хожим нь Трамп Ши-г хатуу хэлэлцээ хийгч гэж тодорхойлсон ч "Бид найз нөхөд болсон, ирээдүйд бид маш гайхалтай харилцаатай байх болно" гэсэн байдаг.

Трампын засаг захиргааны үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөх асан, одоо түүнийг шүүмжлэгч Жон Болтон хэлэхдээ Трамп Ши-г Хятадын түүхэн дэх хамгийн шилдэг удирдагч эсвэл Мао Зэдунаас хойшхи хамгийн агуу удирдагч гэж байнга магтдаг байсан гэлээ. Болтон өөрийн номондоо 2019 оны G-20-ийн уулзалтын үеэр Ши Жиньпин Шинжаан дахь Уйгур мусульманчуудыг "бөөнөөр хорих лагерьт" байлгаж байгаагаа тайлбарлахад Трамп үүнийг зөв алхам гэж дэмжсэн утгатай зүйл бичсэн байдаг. Гэвч Цагаан ордны зүгээс Болтоныг одоогийн нөхцөл байдалд хамааралгүй хүн гэж няцааж байна.

ХҮНИЙ ЭРХ БА ХОНГ КОНГ

Трамп Ши Жиньпинд шахалт үзүүлж, Хонг Конгийн хэвлэлийн магнат, 78 настай Жимми Лайг суллуулахыг шаардана гэсэн хүлээлт тун бага байна. Жимми Лайд үндэсний аюулгүй байдлын хуулиар 20 жилийн хорих ял оноосон бөгөөд АНУ-ын 100 гаруй хууль тогтоогчид түүнийг суллуулахыг уриалж байгаа ч Трамп үүнийг тэргүүлэх чиглэл биш гэдгийг саяхан дохио өгсөн. Тэрбээр Жимми Лайг Холбооны мөрдөх товчооны захирал асан Жэймс Комитой зүйрлэн, түүнийг суллуулах нь хэцүү асуудал байх болно гэж мэдэгджээ.

ТАЙВАНИЙН АСУУДАЛ: СТРАТЕГИЙН ТОДОРХОЙГҮЙ БАЙДАЛ

Уулзалтын хамгийн том тодорхойгүй асуудал бол Тайвань юм. Ши Жиньпин АНУ-ыг Тайваньд үзүүлж буй цэргийн дэмжлэгээ багасгахыг шаардаж, Тайбэйг тусгаарлах бодлого баримтлахыг хүсэж байна. Тухайлбал, Байдены засаг захиргаа Тайванийн тусгаар тогтнолыг "дэмжихгүй" гэж хэлдэг байсан бол Хятадын тал одоо Трампын засаг захиргааг "эсэргүүцнэ" гэдэг үгийг ашиглахыг шахаж байна. Энэ нь Вашингтоны олон жилийн "стратегийн тодорхойгүй байдал"-ыг төгсгөл болгох аюултай юм.

Трамп Тайванийн асуудлыг хэлэлцэхэд нээлттэй байгаагаа илэрхийлж, Вашингтоноос Тайбэйд нийлүүлэх олон тэрбум долларын зэвсгийн багцын талаар ч ярилцаж магадгүй гэж хэлсэн нь ажиглагчдын анхаарлыг татаж байна.

Трамп болон Ши Жиньпин нар хоёулаа дотооддоо хүндрэлтэй тулгарч буй үед энэ уулзалт болж байна. Ираны дайн дэлхийн эдийн засаг болон Трампын улс төрийн нэр хүндэд сөргөөр нөлөөлж байгаа бол Хятадад дотоодын хэрэглээ суларч, дефляци нүүрлээд байна. Ши Жиньпиний хувьд Трамптай хийх амжилттай уулзалт нь Хятадын бизнесүүдэд ирээдүйг таамаглах боломж олгож, Вашингтонтой үүсэх гэнэтийн хурцадмал байдлаас сэргийлэх ач холбогдолтой юм.

Шинжээчдийн үзэж байгаагаар, удирдагчид гаднаа найрсаг байх боловч хоёр талын харилцаанд томоохон өөрчлөлт авчрахуйц "гайхамшигт хэлэлцээр" байгуулах магадлал бага байна. Гэсэн хэдий ч энэхүү дээд хэмжээний уулзалт нь дэлхийн дэг журам, эдийн засгийн тогтвортой байдалд шийдвэрлэх нөлөө үзүүлэх нь дамжиггүй.