Герхард Шредер энхийн хэлэлцээний зуучлагч байж чадах уу?

Владимир Путин болон Герхард Шредер нар Берлин хотод. 2005 оны 9-р сар.

ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин Украины дайныг зогсоох, Европын холбоотой (ЕХ) хэлэлцээр хийх үйл явцыг зохицуулах хүнээр Германы канцлер асан Герхард Шредерийг санал болгосон нь олон улсын тавцанд томоохон маргаан дагуулаад байна. Хэдийгээр Кремлийн зүгээс энэ саналыг энхийн гарц хэмээн сурталчилж байгаа ч Брюссель болон барууны орнуудын удирдагчид үүнийг эрс эсэргүүцэж, үл итгэсэн байдлаар хүлээн авлаа.

Al Jazeera

Европын Зөвлөлийн ерөнхийлөгч Антонио Коста саяхан өгсөн ярилцлагадаа ЕХ-ны зүгээс Оростой хэлэлцээ хийх, Европын аюулгүй байдлын ирээдүйн бүтцийн талаар зөвшилцөх "боломж" байгаа гэдэгт итгэж байгаагаа илэрхийлсэн юм. Гэвч хэлэлцээг хэн удирдаж, хэн зуучлах вэ гэдэг асуудал хамгийн ээдрээтэй хэвээр байна. Бямба гарагт Путин Европтой хийх яриа хэлэлцээг сэргээхэд хэнийг харахыг хүсэж байгаа талаарх асуултад хариулахдаа 1998 оноос 2005 оны хооронд Германыг удирдаж байсан бөгөөд албан тушаалаа өгснөөс хойш түүнтэй хувийн дотно харилцаатай хэвээр байгаа Герхард Шредерийг "биечлэн" илүүд үзэж байгаагаа онцлон тэмдэглэв.

ДАЙНЫ ТӨГСГӨЛ БА ГАЛ ЗОГСООХ ОРОЛДЛОГУУД

Путины энэхүү мэдэгдэл нь дөрвөн жил үргэлжилж буй Украин дахь цуст мөргөлдөөн "төгсгөлдөө дөхөж байж магадгүй" гэсэн түүний өөдрөг гэмээр тайлбартай давхацсан юм. Тэрээр Украины Ерөнхийлөгч Володимир Зеленскийтэй Москвад, эсвэл төвийг сахисан гуравдагч оронд биечлэн уулзаж, шууд хэлэлцээ хийхэд бэлэн байгаагаа илэрхийлсэн. Гэвч нөхцөл байдал амаргүй байна. Путин 1945 онд нацист Германыг ялсан Ялалтын баярын арга хэмжээний дараа үг хэлэхдээ, Зеленскийтэй зөвхөн энхийн гэрээний нөхцөлүүд бүрэн тохиролцсоны дараа л уулзана гэдгээ тодотгосон нь Оросын зүгээс хэлэлцээг өөрийн нөхцөлөөр явуулах гэсэн оролдлого гэж харагдаж байна.

Саяхан тохиосон Ялалтын баярыг тохиолдуулан ОХУ-ын зүгээс 5-р сарын 8-9-ний өдрүүдэд нэг талын гал зогсоох шийдвэр гаргасан бол Зеленский үүний хариуд 5-р сарын 5-6-ны шөнө эхлэх гал зогсоох өөрийн хувилбарыг санал болгосон юм. Үүнээс гадна АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Вашингтоны зүгээс энх тайвныг тогтоох хүчин чармайлтын хүрээнд мөргөлдөөнийг гурван өдрийн турш зогсоохыг уриалсан боловч хоёр тал бие биенээ энэхүү түр зогсолтыг зөрчсөн хэмээн буруутгасаар байна.

ГЕРХАРД ШРЕДЕР ГЭЖ ХЭН БЭ?

Өдгөө 82 настай, Германы Социал демократ намын (SPD) удирдагч асан Герхард Шредер нь Германы түүхэнд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн улстөрч юм. Тэрээр канцлераар ажиллах хугацаандаа Европын интеграцчлалыг гүнзгийрүүлэх, ажилгүйдлийг бууруулах, иргэний харьяаллын тухай хуулийг либералчлах, цөмийн эрчим хүчийг хязгаарлах болон эдийн засгийг шинэчлэхэд гол анхаарлаа хандуулж байв.

Гэвч 2003 онд Иракийн дайны асуудлаас болж Герман-Америкийн харилцаанд томоохон ан цав үүссэн. Тухайн үед Шредер Франц болон ОХУ-тай нэгдэж, Саддам Хуссейнийг үй олноор хөнөөх зэвсэг үйлдвэрлэж байна гэх барууны орнуудын үндэслэлд эргэлзэж, цэргийн ажиллагааг эрс эсэргүүцэж байлаа. Энэ нь түүнийг Оростой ойртох эхлэлийг тавьсан гэж зарим шинжээч үздэг.

2005 онд канцлерын албан тушаалаа өгснийхөө дараа Шредер Балтийн тэнгисийн ёроолоор хийн хоолой барьж буй Орос-Германы хамтарсан консорциумын ерөнхийлөгчөөр ажиллах болсон нь маш их шүүмжлэл дагуулсан. Тэрээр Оросын эрчим хүчний "Хойд урсгал" (Nord Stream) төслүүдэд гол үүрэг гүйцэтгэж, Оросын төрийн өмчит "Роснефть" газрын тосны компанийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлд сууж байсан бөгөөд зөвхөн 2022 онд Украины дайн эхэлсний дараа л энэ албан тушаалаа өгсөн юм. Гэсэн хэдий ч тэрээр Путинтэй ойр дотно хэвээр байгаа бөгөөд Оросын түрэмгийллийг олон нийтийн өмнө хатуу зэмлэн буруушаахаас татгалзсаар ирсэн. Үүний улмаас Германы төрөөс хуучин канцлеруудад олгодог албан өрөө, хангамж зэрэг зарим давуу эрхээ хасуулж, эх орондоо ч нэр хүнд нь ихээхэн унаад байна.

ПУТИН, ШРЕДЕР ХОЁРЫН "НӨХӨРЛӨЛ"

Шредер 2004 онд Путиныг "өө сэвгүй ардчилсан үзэлтэн" гэж нэрлэж байсан удаатай. Тэрбээр Путиныг Орос орныг ардчилал руу хөтөлж байгаа гэдэгт гүнээ итгэж байгаагаа тухайн үед илэрхийлж байв. Шредер канцлер байхдаа Оросын Украины сонгуульд хөндлөнгөөс оролцох оролдлого, эсвэл хэвлэлийн эрх чөлөөнд халдаж буй асуудлуудыг төдийлөн хөнддөггүй байсан төдийгүй Германы Оросоос хамааралтай эрчим хүчний хамаарлыг нэмэгдүүлэхэд гол анхаарлаа хандуулж байсан юм.

Тэрбээр өөрийн "Klare Woerter" (Шууд яриа) хэмээх номондоо Путинтэй тогтоосон харилцааныхаа талаар бичихдээ 1980-аад онд Зүүн Германд КГБ-ын тагнуулаар ажиллаж байсан, герман хэлээр чөлөөтэй ярьдаг Путинтэй хэл ярианы асуудалгүй байсан нь тэднийг ойртуулсан гэж дурдсан байдаг. Шредер Оросоос хоёр хүүхэд үрчлэн авсан бөгөөд "Нөхөрлөлийн хамгийн чухал зүйл бол нийтлэг хэл юм" хэмээн онцолсон байдаг.

Тэдний нөхөрлөл жил ирэх тусам гүнзгийрсээр байв. Шредер Оросын эсрэг хориг арга хэмжээ авах, Оросыг "Их Найм"-ын бүлгээс хасах шийдвэрүүдийг шүүмжилж, бүр Крымийг Орост нэгтгэсэн явдлыг НАТО-гийн 1999 оны Косово дахь ажиллагаатай харьцуулан Кремлийн байр суурийг хамгаалж байв.

ХЭЛЭЛЦЭЭНИЙ ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ: ГАЦАА БА ЗӨРЧИЛ

АНУ-ын зуучлалаар явагдаж буй энхийн хэлэлцээ нь Оросын арми Донецк мужийн үлдсэн хэсгийг эзлэхээр ширүүн дайралт хийж байгаагаас болж гацаанд ороод байна. Москвагийн зүгээс Киев энэ бүс нутгийг Оросынх гэж хүлээн зөвшөөрсөн тохиолдолд л дайныг зогсоох асуудлыг хэлэлцэнэ гэсэн шаардлага тавьж байгаа бол Украин улс өөрийн газар нутгийн бүрэн бүтэн байдлыг хамгаалж, Оросын эрчим хүчний дэд бүтцэд цохилт өгсөөр байна.

Нөхцөл байдал газар дээрээ туйлын хүнд хэвээр. Саяхан Украины албаны хүмүүс Оросын цохилтын улмаас наад зах нь гурван хүн амь үрэгдсэн, мөн гал зогсоох түр хэлэлцээрийг үл харгалзан сүүлийн 24 цагийн дотор фронтын шугамд 150 орчим тулаан болсон талаар мэдээлэв. Зеленский үдэш бүр ард түмэндээ хандаж хэлдэг үгэндээ "Оросын арми фронт дээр ямар ч нам гүм байдлыг сахихгүй байна, бүр хичээх ч үгүй байна" гэж мэдэгдсэн юм. Харин Оросын Батлан хамгаалах яам Украиныг түр зогсолтыг зөрчсөн гэж буруутгаж байна.

Мөн Европын хамгийн том цөмийн цахилгаан станц болох Запорожье станцын хяналтын асуудал талуудын хоорондох маргааны гол цэг хэвээр байна. Путин дайн дуусаж магадгүй гэж хэлж байгаа ч Кремлийн хэвлэлийн төлөөлөгч Дмитрий Песков энх тайван тогтоход "маш хол зам" байна гэж анхааруулсан юм. Энэ хооронд АНУ-ын төлөөлөгчид болох Стив Виткофф, Жаред Кушнер нар Оростой хэлэлцээг үргэлжлүүлэхээр Москвад "тун удахгүй" зочлохоор төлөвлөж байгаа тухай мэдээлэл гарч байна.

УКРАИН БОЛОН БАРУУНЫХАН ШРЕДЕРТ ИТГЭХ ҮҮ?

ЕХ-ны Гадаад бодлогын тэргүүн Кая Каллас Путины саналыг маш эргэлзээтэй хэмээн хүлээн авлаа. Тэрээр Брюссельд болсон Гадаад хэргийн сайд нарын уулзалтын өмнө "Хэрэв бид Орост өөрсдийн нэрийн өмнөөс хэлэлцээ хийх хүнийг томилох эрхийг өгвөл энэ нь тийм ч ухаалаг алхам болохгүй" гэж мэдэгдэв. Каллас цааш нь хэлэхдээ, "Герхард Шредер Оросын төрийн өмчит компаниудын өндөр түвшний лоббичин байсан. Тиймээс Путин яагаад түүнийг хэлэлцээний ширээний хоёр талд зэрэг сууж болохуйц хүн гэж харж байгаа нь тодорхой байна" гэжээ.

Германы засгийн газар ч Путины энэ саналыг үгүйсгэж байна. Германы албаны хүн мэдэгдэхдээ, Орос улс ямар ч нөхцөлөө өөрчлөөгүй байхад ийм санал тавьж байгаа нь итгэх аргагүй бөгөөд ЕХ болон Украинтай нягт зөвшилцөөгүй ямар ч хэлэлцээ үр дүнд хүрэхгүй гэдгийг онцолсон байна. Түүнчлэн Путин энэ мэт "хуурамч" саналууд тавьж, барууны холбоотнуудын эв нэгдлийг сарниулахыг оролдож байна гэж барууны шинжээчид дүгнэж байна.

Герхард Шредер бол нэгэн цагт Европын хамгийн хүчирхэг удирдагчдын нэг байсан ч өнөөдөр Путинтэй хэт ойр харилцаатай гэдгээсээ болж барууны ертөнцөд гадуурхагдах болсон хүн юм. Түүнийг зуучлагчаар томилох Путины санал нь Орос улс барууны орнуудын дотоод зөрчил, түүхэн харилцааг ашиглан өөрт ашигтай байр суурь олж авах гэсэн геополитикийн нүүдэл байж болох талтай. Гэвч Украины ард түмэн болон ЕХ-ны удирдагчдын хувьд Шредер бол "найдвартай зуучлагч" гэхээсээ илүү "Кремлийн дуу хоолой" гэж харагдаж байгаа нь энэхүү санаачилга бодит ажил хэрэг болох магадлалыг маш бага болгож байна.

Энх тайван тогтох зам нь зөвхөн хэн нэгэн зуучлагчаас бус, харин газар нутгийн бүрэн бүтэн байдал, олон улсын эрх зүйг хэрхэн хүндэтгэхээс шууд хамаарах болно.