Улаанбаатарын байрны үнэ Сиднейн орон сууцны үнэтэй дүйж байна!

Монгол хүн өрхийн бодит орлогоороо Улаанбаатарт байр авах нь Канадын Ванкувер, Австралийн Сидней хотод орон сууц худалдан авахтай дүйх болжээ. Нийслэлийн орон сууцны зах зээл далд эдийн засагт живж, барилгын салбарт үнийн томоохон хөөс үүссэн.

Цалинтай нь жишвэл монголчууд Нью-Йоркоос ч өндөр өртгөөр орон сууц худалдаж авдаг

Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр ажил хөдөлмөр эрхэлж байгаа хүн сард дунджаар 2.5 сая төгрөгийн цалин авдаг ч өрхийн бодит дундаж орлого 2 сая төгрөгт хүрдэггүй. Гэтэл 2025 онд орон сууцны үнэ 13 хувиар өссөн нь өрхийн орлого- байрны үнэ хоёрын зөрүүг улам тэллээ. Одоогийн байдлаар орон сууцны үнэ хамгийн өндөр нь Сүхбаатар дүүрэгт 1 мкв = 5.9 сая төгрөг, бага нь Сонгинохайрхан дүүрэгт 1 мкв = 3.4 сая төгрөг байна. Нийслэлийн дунджаар орон сууц 1 мкв = 4.5 сая төгрөг гэж тооцвол: 70 мкв орон сууц = 315 сая төгрөг болно.

Жилийн орлого нь 20 сая гаруй төгрөг байгаа өрх энэ байрыг авахын тулд идэж уухгүй, өмсөж зүүхгүйгээр 15 жилийн хугацаанд орлогоо бүрэн хуримтлуулах шаардлагатай болж байна.

Азийн эдийн засаг, геополитик судлаач Антонио Грачеффо “Улаанбаатарт орон сууцны үнэ өрхийн жилийн дундаж орлогоос 10.8 дахин их байна. Дэлхийн жишгээр 90 мкв-ыг хэвийн хэмжээний орон сууц гэж үздэг. Харин Монголын Засгийн газар 80 мкв-аас бага хэмжээтэй байранд ипотекийн хөнгөлөлттэй зээл олгодог. Хэрэв 90 мкв-аар тооцвол энэ харьцаа 11.99 болж, Нью-Йорк, Сан-Францискогоос ч өндөр үзүүлэлт” гэж бичсэн байдаг.

Олон улсын үнэлгээгээр өрхийн орлого, орон сууцны үнийн харьцаа нь 9 орчим  байвал хүртээмжтэй, 9–13 бол хүртээмж муу, 13+ нь хүртээмжгүй гэж үздэг. Монгол Улсын яг өнөөгийн статистикаар энэ үзүүлэлт 11.4 гарчээ. Харьцуулбал, Хонгконг 14.4, Сидней 13.8, Ванкувер 11.8 байна. Тэгэхээр бид дэлхийн хамгийн үнэтэй хотуудын түвшинд орон сууц худалдаж авдаг болжээ.

Уг нь, Засгийн газар бүр бүрэн эрхийнхээ хугацаанд хүртээмжтэй орон сууцжуулах бодлогын баримт бичгүүд гаргадаг. Хамгийн сүүлд Төрөөс орон сууцжуулалтын талаар 2024-2028 онд баримтлах бодлогыг баталж, Үндэсний орон сууцжуулалтын тухай хуулийн төслийг УИХ-д өргөн бариад байгаа. Өмнөх Засгийн газрын төсөл хэдий ч ХББОС-ын сайдын хэлснээр хаврын чуулганаар энэхүү хуулийн төслийг хэлэлцүүлэхээр бэлтгэж байна.

Өмнө нь, бага дунд орлоготой иргэдэд зориулсан түрээсийн орон сууц, дундаж орлоготой иргэдэд чиглэсэн ипотекийн зээлийн хөтөлбөр хэрэгжүүлсэн. Түрээсийн орон сууц хөтөлбөрийн хувьд нийслэлд төдийлэн амжилттай хэрэгжүүлж чадаагүй. Энэ хөтөлбөрөөс Хөгжлийн банкинд 300 гаруй тэрбум төгрөгийн өр л үлдсэн.

Ипотекийн зээлийн хувьд Засгийн газар, Монголбанк, арилжааны банкуудын эх үүсвэрээр 7.2 их наяд төгрөгийн зээлийг 2013-2023 онд 115 мянган айл өрхөд олгосон байна. 2025 оны эцсийн мэдээллээр ипотекийн зээлийн үлдэгдэл 9.6 их наяд төгрөгт хүрч, 125 мянган өрх зээлээр авсан орон сууцандаа амьдарч байгаа.

Засгийн газрын ипотекийн хөнгөлөлттэй хүүтэй зээлээр орон сууцтай болох иргэдийн өргөдөл арилжааны банкууд дээр урт дараалал үүсгэсэн хэвээр байна. Харин энэ хүсэл дээр дөрөөлсөн орон сууцны “хөөстэй” үнэ хагарахгүй байна.

Одоогоор нийт өрхийн 30% нь орон сууцтай болсон ч 406 мянган өрх ипотекийн зээлийн урьдчилгаа бүрдүүлэх чадваргүй, үүнээс 20 мянга нь сард 300 мянган төгрөгөөс доош орлоготой амьдардаг. Барилгын салбарын “Хөөстэй үнэ” хэзээ ч тэдэнд боломж олгохгүй.

Барилгын салбар: Авлигын "мөнгө угаах" хэрэгсэл үү

Орон сууцны үнэ тэнгэрт хадаж байгаагийн нэг шалтгаан нь барилгын салбар дахь ил тод бус байдал, улстөрчдийн авлигын мөнгөтэй холбоотой. “Нүүрсний хулгай”-н хэрэг үүний тод томруун жишээ болсон. “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн гүйцэтгэх захирал асан Б.Ганхуяг түүний хамаатнууд “Жаргалант Вилла” хотхон бариулж, зарж борлуулсан бол дотоод хяналтын газрын захирал асан Х.Нурлат нь хил дамнан Казахстанд “Prime garden” хороолол бариулсан нь ил болсон.

Гэрээс нь 7.3 тэрбум төгрөг бэлнээр олдож, олныг алмайруулсан УБТЗ-ын албаны орлогч дарга С.Батдөл болон түүний эхнэр 2018 оноос хойш үл хөдлөхийн бизнес хийсэн гэх зэргээр барилгын салбар авлигачдын “мөнгө угаах” хэрэгсэл болчихсон нь тодорхой байв. Дээрээс нь, төсвийн их хэмжээний мөнгө энэ салбарт эргэлддэг. 2024 онд төсвийн 3.1 их наяд төгрөгийн 1320 төсөл арга хэмжээ барилгын салбарт ногдсон байдаг.

Цаашид Монгол Улсад 500 мянгаас 600 мянган өрх орон сууцны хэрэгцээтэй байна гэх мэдээлэл Засгийн газраас байгуулсан Үндэсний орон сууцжуулах ажлын хэсгийн уулзалтаар яригдсан. Гэвч барилгын салбарт эргэлдэж байгаа их хэмжээний мөнгөний хяналт, тендерийн ил тод байдлыг сайжруулахгүйгээр үнийн хөөс хагарахгүй, энгийн иргэдийн орон сууцтай болох мөрөөдөл биелэхгүй.

Дэлхийн жишгээр барилгын өртөг, борлуулах үнийн зөрүүг хянах, барилгын компаниудын эцсийн өмчлөгчийг ил болгох, тансаг зэрэглэлийн хотхоноос илүүтэйгээр иргэдийн бодит орлогод нийцсэн орон сууцыг авлигаас ангид барьж байгуулахад дэмжлэг үзүүлэх гэх зэргээр шинэ хуулиа батлаад эхлэх ажлууд хүлээгдсээр байна.

Эс бөгөөс Улаанбаатар хот иргэд нь орлогоороо орон сууцаа авч чаддаггүй, авлигачид нь мөнгөө нуудаг “үл хөдлөхийн шорон” болох ирмэг дээр байгааг хэн хүнгүй мэдэж, мэдэрч буй.