Хятад дахь түүхийн хар толбо ба эвлэрлийн гарц!

Уучлалыг сонгох нь: Ардчилалд шилжих гарц

1995 онд Өмнөд Африкийн бүгд найрамдах улс "Үнэн ба эвлэрлийн комисс"-ыг байгуулсан нь дарангуйллаас ардчилалд шилжих шинэ загварыг дэлхий дахинд танилцуулсан юм. Үүний гол зорилго нь өнгөрсөн үеийн дарангуйлагчдын үйлдсэн гэмт хэргийг ил тод болгохын зэрэгцээ тэдэнд өршөөл үзүүлж, үндэсний эвлэрлийг тогтооход оршиж байв. Хятад улсын хувьд ч өнгөрсөн үеийн бузар мууг эцэслэж, дарангуйллын эрин үетэй салах ёс гүйцэтгэхийн тулд гэмт хэргүүдийг мөрдөн шалгаж, олон нийтэд ил болгох нь цорын ганц зам юм. Уучлал ба эвлэрэлгүйгээр ардчилалд тайван замаар шилжих нь бараг боломжгүй зүйл.

Яагаад уучлал гэж? Учир нь Хятадын коммунист нам (ХКН) задран унасны дараа Хятадын ард түмэн тодорхой хувь хүмүүсийг шийтгэхээс илүүтэйгээр "муу тогтолцоо"-г өөрчлөхийг зорих ёстой. Дарангуйлагч удирдагчид зэвсгээ хаяж, эрх мэдлээ тайван замаар шилжүүлэхийг зөвшөөрөх нь өөрөө нүглээ наманчилж буй хэрэг юм.

Шинэ Хятадын засгийн газар "Үнэн ба эвлэрлийн комисс"-ыг яаралтай байгуулах шаардлагатай. Энэ нь парламент эсвэл засгийн газрын дэргэдэх хараат бус байгууллага байх бөгөөд бүрэлдэхүүнд нь төрийн түшээдээс гадна иргэний нийгмийн идэвхтэн, эрдэмтэд, Тяньаньмэний ээжүүд, Төвөд, Уйгар, Монгол зэрэг үндэстний цөөнхийн төлөөллийг оролцуулах нь зүйтэй. Төрөөс комисс байгуулахаас өмнө иргэний нийгмийн байгууллагууд аль хэдийн асар их ажил хийснийг дурдах хэрэгтэй. Жишээлбэл, 6-р сарын 4-ний хэрэг явдлаар амь үрэгдэгсдийн жагсаалтыг цуглуулах, ХКН-ын улс төрийн хөдөлгөөнүүдийн талаарх мэдээллийн сан бүрдүүлэх зэрэг ажлууд хийгдсээр ирсэн.

ХКН сүүлийн жилүүдэд улс төрийн хэргийг "эдийн засгийн гэмт хэрэг" эсвэл "үндэсний аюулгүй байдалд заналхийлсэн" гэх мэтээр нэрлэж, асуудлыг бүрхэгдүүлж ирсэн тул хэрэг бүрийг нарийвчлан шинжлэх шаардлагатай.

Улс төрийн шалтгаанаар гадаадад амьдарч буй иргэдийн "хар жагсаалт"-ыг цуцалж, эх орондоо чөлөөтэй ирэх, иргэншлээ сэргээх эрхийг нь нээх хэрэгтэй. Маогийн үеийн болон түүний дараах үеийн бүх хилс хэргийг (Тяньаньмэний хэрэг, Фалун Гун, үндэстний цөөнхийн хэлмэгдүүлэлт г.м) дахин хянах. Нас барсан хүмүүсийн нэр төрийг түүхийн үнэний төлөө сэргээх нь чухал.

Хятадад эрхтэн шилжүүлэн суулгах хагалгааны тоо нь цаазаар авсан хүмүүс болон сайн дурын доноруудын тооноос хэт давж байгаа нь төрөөс зохион байгуулсан "амьд донороос эрхтэн авах" гэмт хэрэг байж болзошгүйг илтгэдэг.

Хэлмэгдэгсдэд мөнгөн тусламж үзүүлэхээс гадна эдийн засгийн хувьд хохирсон хүмүүст (хураагдсан газар, хувийн өмч) нөхөн төлбөр олгох ёстой. Харин дарангуйлагчдад хариуцлага тооцохдоо тэднийг заавал шийтгэхээс илүүтэйгээр үйлдсэн хэргийг нь тодорхойлж, ил болгоход анхаарна. Тэднийг албадлагагүйгээр наманчлах, уучлал гуйхыг уриалах нь нийгмийн зөвшилцөлд тустай.

Хятадад олон хүн дарамт шахалтаар мэдээлэгч болсон байж болзошгүй тул зөвхөн маш ноцтой үр дагаварт хүргэсэн мэдээлэгчдийг л шалгаж, гол анхаарлаа доод шатны мэдээлэгч бус, дээд шатны шийдвэр гаргагчид руу чиглүүлэх нь зүйтэй.

Дарангуйллын бэлгэдлийг халах: Шинэ Хятадын эхний алхмууд

Хятад улсад дарангуйллын бэлгэдэл болсон газрууд дэндүү олон бий. Ардчилалд шилжих эхний үе шатанд бүх зүйлийг нэг дор өөрчлөхөд улс төрийн фракцуудын хооронд ширүүн маргаан гарч болох ч зарим зайлшгүй өөрчлөлтийг нэн даруй хийх ёстой. Үүний хамгийн том илрэл бол Тяньаньмэний талбай дахь Мао Зэдуны хөрөг болон түүний бунхан юм.

Шинэ засгийн газар Маогийн хөргийг буулгаж, бунхны зориулалтыг өөрчлөх нь бэлгэдлийн хувьд асар их ач холбогдолтой. Үүний дараа олон нийтийн газар дахь дарангуйллын бусад тэмдэгтүүдийг үе шаттайгаар цэгцлэх хэрэгтэй. Үүний зэрэгцээ хэлмэгдэгсдийн нэр төрийг сэргээх зорилгоор хөшөө дурсгал, музей байгуулах, ялангуяа Тяньаньмэний талбай болон албадан хөдөлмөрлүүлэх лагерь (Зябяньгоу) зэрэг түүхэн газруудыг дурсгалын цогцолбор болгон хадгалж үлдэх нь зүйтэй.

Дарангуйллын үед ард түмнээс хулгайлагдсан хөрөнгө болон ХКН-ын элитүүдийн хувьдаа завшиж хувьчилсан өмчийг эргүүлэн авах "эдийн засгийн тооцоо" зайлшгүй шаардлагатай. Ардчилсан орнуудад намын санхүүжилт нь гишүүдийн татвар, хандив дээр тогтдог бол Хятадад ХКН улсын санг өөрийн намын касс шиг ашиглаж ирсэн. Энэ нь ХКН-ыг дэлхийн хамгийн баян нам болгосон юм.

ХКН-ын хөрөнгийг улсын сангаас бүрэн зааглах ёстой. Жишээлбэл, "Синьхуа" агентлаг болон Төв телевиз (CCTV) нь төрийнх, харин "Ардын өдөр тутмын сонин" (People's Daily) бол намын өмч юм. Гэвч тус сонин намын монополь эрх мэдлээр асар том бизнес болж томорсон тул үүнийг задалж, бүтцийн өөрчлөлт хийх шаардлагатай.

Хятадын нөхцөл байдал Өмнөд Солонгос, Тайвань шиг уламжлалт капиталист орнуудаас ялгаатай. Хятад улс нь Зөвлөлтийн блокийн орнууд шиг төрийн өмчлөлөөс хувийн өмч рүү шилжих шилжилтийг хийсэн ч үүнийг улс төрийн шинэчлэлгүйгээр, ардчилсан оролцоогүйгээр гүйцэтгэсэн.

Үүний үр дүнд Хятад дахь хувьчлал нь зөвхөн "элитүүдийн дээрэм" болж хувирсан бөгөөд ард түмэн үүний үр дүнг хүлээн зөвшөөрдөггүй. Өнөөгийн Хятад дахь баян хоосны асар их ялгаа нь зах зээлийн өрсөлдөөнөөс бус, эрх мэдэлтнүүдийн хулгайн үр дүн юм.

Шинэ засгийн газар элитүүдийн хууль бус хөрөнгийг буцаан авахдаа "бурууг нь засах боловч буруутныг шийтгэхгүй байх" стратегийг баримталж болно. Хэрэв тэд хууль бусаар олсон хөрөнгөө сайн дураараа буцааж өгвөл тэднийг шүүх, шийтгэх шаардлагагүй. Эргүүлэн авсан хөрөнгийг нийгмийн халамж, буяны үйлсэд зарцуулах нь зүйтэй.

Үнэн ба эвлэрэл гэдэг нь нэг өдрийн ажил биш, урт хугацааны үйл явц юм.

Hudson Institute-ийн "China After Communism" тайлангийн хэсгээс