Тагнуулчдын тулаан: ХКН-ын засаглалын дараах аюулгүй байдлын бүтэц
Түүхэн талаас нь авч үзвэл, Хятад улс нэгдмэл бөгөөд амар амгалан байх үедээ ямагт төвлөрсөн эрх мэдлийг чанд атгаж, улс төрийн сорилтуудыг чадварлаг удирддаг "хаан" эсвэл хаан мэт хүчирхэг удирдагчидтай байсаар ирсэн. Тэднийг ард түмний ашиг сонирхлын төлөө ажиллаж, тогтвортой байдлыг сахиж чадвал "Тэнгэрийн таалал" (Mandate of Heaven) хүртсэн гэж дээдэлдэг байв. Харин эсрэгээрээ, Хятадын засаг захиргаа төвлөрсөн удирдлагыг хадгалах гэж тэмцэж байсан үеүд ч бий. Үүний хамгийн ойрын жишээ нь Генералуудын эрин (1916–28) болон Соёлын хувьсгалын эхэн үе (1966–76) юм.
Хэрэв ойрын ирээдүйд Хятадын Коммунист намын (ХКН) төв засаглал суларвал дээрх түүхэн жишээнүүд нь намын дотоод аюулгүй байдал болон тагнуулын аппаратын ажилтнуудын гаргах шийдвэрт шууд нөлөөлөх болно. Ялангуяа Бээжингээс алслагдсан муж, хот, өөртөө засах орнуудын орон нутгийн түвшний Төрийн аюулаас хамгаалах товчоо (SSB) болон Нийгмийг аюулаас хамгаалах товчоо (PSB)-ны хариу үйлдэл энэхүү түүхэн туршлага дээр үндэслэгдэх магадлалтай.
"Тэнгэрийн таалал": Юу ч мөнх биш
Хятадын нийгэмд "Тэнгэрийн таалал" (天命 - Тянь Мин) хэмээх ойлголт маш гүн шингэсэн байдаг. Энэхүү уламжлалт үзэл санааг ойлгох нь төв засаглал нуран унасан нөхцөлд Орон нутгийн Улсыг аюулаас хамгаалах яам (MSS) болон Нийгмийг аюулаас хамгаалах яамны ажилтнууд хэрхэн авирлахыг таамаглахад тусална.
Европын хаадын "бурхнаас заяасан эрх"-ээс ялгаатай нь Хятадын "Тэнгэрийн таалал" нь мөнх биш юм. Хэрэв удирдагч дарангуйлагч болж, ард түмний төлөө ажиллахаа боливол Тэнгэр өөрийн ивээлээ татаж авдаг бөгөөд ард түмэн тийм удирдагчийг эсэргүүцэх үүрэгтэй гэж үздэг. Хэрэв Бээжингийн дэглэм ард түмний төлөө бус болсон гэх ойлголт газар авч, засаглал суларвал зэвсэг бүхий орон нутгийн эрх баригчид үүнийг дэглэмийг эсэргүүцэх "үүрэг" эсвэл "боломж" гэж харах магадлалтай.
Чин гүрний уналт ба Генералуудын эрин
Чин гүрний (1644–1911) төгсгөл үе үүний тод жишээ юм. Тэр үед Бээжингийн засаг захиргаа шинэчлэл хийхийг оролдсон боловч авилгал, гадаадын түрэмгийлэл болон армийн шинэчлэл амжилтгүй болсноос үүдэн нуран унасан. Улмаар улс орон нутгийн удирдагчдад үнэнч, зэвсэгт бүлэглэлүүдэд хуваагдсан "Генералуудын эрин" эхэлсэн түүхтэй.
Коммунист намын хувьд зэвсэгт хүчнээ орчин үеийн болгож, түүхэн дэх хамгийн хүчирхэг эдийн засгийг бүрдүүлж чадсан ч төвлөрсөн хяналтыг хадгалах нь Мао Зэдуны үед ч сорилт байсаар ирсэн. Мао намын доторх өөрт нь бус, өөр бусад ахмад коммунистуудад үнэнч байдаг "фракц" буюу "уулын орой"-нуудын талаар байнга гомдоллодог байв.
Хятадын дотоод аюулгүй байдлын байгууллагууд төв засаглал нурсан үед хэрхэн ажиллахыг урьдчилан тооцож, дараах бодлогыг хэрэгжүүлэхийг санал болгож байна. Орон нутгуудад зөвхөн тэдний хүсэлтээр тусламж үзүүлэхэд бэлэн байх.
Орон нутгийн гол удирдагчид, ялангуяа тэдний сэтгэл зүйн онцлогийн талаарх мэдээллийн санг урьдчилан бүрдүүлэх юм. ХКН-ын асар том хяналтын хөтөлбөрүүдийн бодит үр нөлөөг судалж, Хятад хэл дээрх мэдээллийн хэрэгслээр олон нийтэд мэдээлэх аж. Герман, Португал, Балтийн орнууд хэрхэн "нууц цагдаа"-гийн байгууллагуудыг саармагжуулж, архивыг нь нээлттэй болгосон түүхийг Хятадын олон нийтэд хүргэх шаардлагатай. ХКН-ын дараах үед нууц цагдаагийн бүтцийг саармагжуулах, ил тод байдлыг нэвтрүүлэхэд нь орон нутгийн засаг захиргаанд туслах төлөвлөгөө боловсруулах учиртай юм.
Хяналтын "Төмөр тор": Технологижсон дарангуйлал
Хятадын хүн амын тоо, газар нутгийн хэмжээ болон соёлын олон талт байдал нь төв засаглалын хяналтад ямагт бэрхшээл учруулсаар ирсэн. Ши Жиньпиний засгийн газар авлигатай тэмцэх замаар эрх мэдлээ бэхжүүлэхийг оролдсон ч авлига бүрэн арилаагүй байна. Учир нь ХКН өөрөө авлигын үүр уурхай бөгөөд намын дээр гарч, үрэлгэн байдал, луйврыг хянах хараат бус байгууллага Хятадад байхгүй юм.
Өнөөгийн Хятад улс гаднаасаа хүчирхэг, хяналттай харагдавч Бээжингийн бодлого ард иргэдийн дунд дургүйцлийн үрийг тарьж байна. Ши Жиньпин "Нам бүхнийг удирдах ёстой" гэсэн зарчмаар хувь хүний хэт шүтлэгийг бий болгож, Маогийн үеийнхээс ч илүү нарийн, технологид суурилсан хяналтын системийг нэвтрүүлсэн. Орчин үеийн хяналт шалгалт нь иргэн бүрийн алхам бүрийг мөшгөх чадвартай болжээ.
Хятадын улс төрийн соёлд "Хаан" мэт удирдагчийг хүсэмжлэх сэтгэлгээ хадгалагдсаар ирсэн. Мао Зэдун өөрийгөө шинэ үеийн "Анхны эзэн хаан" мэтээр дүрсэлж, өөрийн гэсэн хувь хүний шүтлэгийг бий болгож чадсан. Тэрээр Улаан армийг мөхлөөс аварч, Иргэний дайнд ялалт байгуулсан "түүхэн гавьяатай" нэгэн байв. Дэн Сяопин мөн адил хувьсгалт тэмцлийн нэр хүндээрээ намын дээд шийдвэрийг гаргадаг байлаа.
Харин Ши Жиньпинд ийм хувьсгалт болон дайны гавьяа, түүхэн нэр хүнд (prestige) дутагдаж байна. Тэрээр олон албан тушаал хашиж, айдсаар удирдан чиглүүлж байгаа ч Мао шиг "бишрэл" төрүүлж чадах уу гэдэг нь эргэлзээтэй. Саяхан 2023 онд Чин гүрний сүүлчийн хаан Чунжэний тухай номыг хориглосон нь дэглэмийн эмзэг байдлыг илтгэв. Уг номын хавтас дээр "Та алдааг ар араас нь гаргаж байна, хичээх тусам улс орон чинь мөхөж байна" гэсэн өгүүлбэр байсан нь Ши Жиньпиний бодлоготой адилхан харагдсан тул Бээжин ийнхүү сандарчээ.
Тагнуулчид ба Цагдаа нар: Дотоод уур амьсгал
Орон нутгийн түвшинд ажиллаж буй Төрийн аюулаас хамгаалах товчоо (SSB) болон Нийгмийг аюулаас хамгаалах товчоо (PSB)-ны ажилтнууд өөр өөрийн онцлогтой.
SSB буюу тагнуулынхныг ХКН-ын "жинхэнэ итгэл үнэмшилтэй" хүмүүс гэж үздэг. Тэд гадаадад тагнуул хийх, технологи хулгайлах (Жишээ нь: Женерал Электрикээс хөдөлгүүрийн технологи хулгайлахыг оролдсон Сю Яньжүнь) чиглэлээр ажилладаг. Тэд илүү нууцлаг, аюултай бөгөөд "заналхийлсэн" төрхтэй.
PSB ба цагдаа нар ньдотоодын гэмт хэрэг, тэрс үзэлтнүүдтэй тэмцдэг. PSB-ийнхэн өөрсдийн дүр төрхөд илүү анхаардаг бөгөөд заримдаа тэрс үзэлтнүүдийг баривчлахын оронд "амралтад хүргэж өгөх" зэргээр хатуу бөгөөд зөөлөн аргыг хослуулдаг.
Гэвч эдгээр ажилтнуудын дунд нэг ижил зүйл байгаа нь АЙДАС юм. Ши Жиньпиний дуусашгүй авилгын эсрэг аян, намын "Цөм" удирдагчид хангалттай үнэнч бус харагдах вий гэсэн байнгын түгшүүр тэднийг эзэмдэж байна.
Хэрэв төв засаглал гэнэт суларвал орон нутгийн зэвсэгт хүчин болон аюулгүй байдлын товчоодын удирдлагууд Бээжинд үнэнч байхаас татгалзаж, өөрсдийн замаар явах эсвэл бүс нутгийн цэргийн удирдлагыг түлхэн унагаж, эрх мэдлийг гартаа авахыг оролдож магадгүй юм.
АНУ-ын дипломат төлөөлөгчийн газрууд Хятадын муж, хот болон цэргийн тойргийн аюулгүй байдлын яамд болон Ардын чөлөөлөх армийн (АЧА) дунд, доод шатны албан тушаалтнуудтай холбоо тогтооход анхаарах хэрэгтэй.
Вашингтон ХКН-ын хүчтэй хяналтын систем (surveillance) орон нутгийн иргэдэд хэрхэн нөлөөлж буйг нарийвчлан судлах ёстой. Хэдийгээр зарим иргэд үүнийг гэмт хэргээс сэргийлэх арга гэж үзэж байгаа ч, нөгөө хэсэг нь Ши Жиньпиний "үзэл санаа"-г албадан судлах зэрэгт маш их бухимдалтай байгаа юм.
ХКН-ын дараах Хятадад Герман, Португал, Балтийн орнуудын туршлага маш их хэрэг болно. АНУ Хятадын ард түмэн болон шинэ удирдагчдад дараах чиглэлээр туслах төлөвлөгөө гаргах ёстой:
Вашингтон Хятадын орон нутгуудад ардчилсан үйл явцыг дэмжихдээ Хятадын үндсэрхэг үзэл болон түүхийн эмзэг асуудлуудыг маш болгоомжтой тооцох ёстой. Хятадын ард түмнийг (Хан үндэстнүүдийг) хамгийн хурдан нэгтгэж, эсэргүүцэл төрүүлдэг зүйл бол "гадаадын хөндлөнгийн оролцоо" юм. Бээжингийн суртал ухуулга 1949 оны ялалтаас өмнөх үеийг "Доромжлолын зуун" (Century of Humiliation) гэж нэрлэж ирсэн. Тиймээс АНУ-ын аливаа үйл ажиллагаа нь Хятадын дотоод хэрэгт бүдүүлгээр оролцож буй мэт харагдахаас зайлсхийж, харин олон улсын туршлага солилцох, боловсролын айлчлал хэлбэрээр явагдах нь илүү үр дүнтэй.
ӨМНӨХ НИЙТЛЭЛҮҮД:
Хятад орон коммунизмаас хойш: Ирээдүйн шилжилтэд бэлтгэх нь!
ХКН нуран унасны дараах АНУ-ын тусгай хүчний оролцоо
Хятад улс коммунист намын дараа: Тэд ардчилалд бэлэн үү?
Хятадын биологийн зэвсгийн лабораториудыг онилох нягт төлөвлөгөө!
Хятадын биологийн зэвсэг: Сирийн үхэр зарааны загвар
БНХАУ-ын биологийн зэвсгийн хөтөлбөрийг саармагжуулах стратеги: Цохилт өгөх гурван хувилбар
45 их наядын "хөөс" ба өрөнд баригдсан “тийрэлтэт бөмбөг”
Америк дахь Хятадын хөрөнгийг хамгаалах нь: Тэсрэхэд бэлэн буй цаг хугацааны бөмбөг
Хятадын зэвсэгт хүчин болон ардын журамт цэргийг шинэчлэн зохион байгуулах нь
Mono.mn
Мэдээний нийтлэгч
