Хөшигний ардах нууц дипломат ажиллагаа

The Wall Street Journal

2026-03-24

Дональд Трамп Ираны эрчим хүчний станцуудад цохилт өгөхөөр заналхийлж байсан шийдвэрээсээ гэнэт ухарсан нь олон улсын анхаарлын төвд байна. Энэхүү гэнэтийн “ухралт” нь Ойрхи Дорнодын зуучлагчдын удирдсан цуврал хаалттай хэлэлцүүлгийн үр дүн байсан агаад хоёр улсын мөргөлдөөн дэлхий дахиныг хамарсан томоохон дайны ирмэгт ирээд түр зогсов.

Саудын Арабын Засгийн газраас тараасан зураг. Египет, Турк, Саудын Араб, Пакистаны Гадаад хэргийн сайд нар 3-р сарын 19-нд Рияд хотод уулзаж байгаа нь.

Пүрэв гаригийн үүр цайхаас өмнө Саудын Арабын нийслэл Эр-Рияд хотод Египет, Турк, Саудын Араб, Пакистаны Гадаад хэргийн сайд нар яаралтай цугларав. Тэдний зорилго нь тодорхой байв. Иранд өрнөж буй дайныг зогсоох дипломат гарц хайх. Гэвч хэлэлцээрт оролцсон Арабын албаны хүмүүсийн хэлж буйгаар нэг том саад байлаа. Энэ нь Ираны талаас хэлэлцээ хийх эрх бүхий албан тушаалтан олдохгүй байсан аж.

Тегеран хот. АНУ болон Израилийн цохилтын улмаас учирсан хохирол.

Уулзалтаас хэдхэн хоногийн өмнө Израиль улс Ираны Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн дарга Али Ларижанигийн амь насыг хөнөөсөн байв. Ларижани нь өрнөдийнхөнтэй хэлэлцээ хийх чадвартай, боломжит лидер гэж тооцогдож байсан тул түүний үхэл дипломат хэлэлцээг таг гацаагаад байв.

Ням гарагт Тегеран хотод болсон дэглэмийг дэмжигч жагсаал.

Ираны улс төрийн систем дэх хамгийн хүчирхэг бүлэглэл болох Исламын хувьсгалт гвардийн корпус (IRGC)-тай холбоо тогтоох үүргийг Египетийн тагнуулын алба хариуцан авчээ. Тэд Ираны дэглэмийг хамгаалагч энэхүү хагас цэргийн байгууллагын удирдлагуудтай харилцах шууд суваг нээж чадсан байна.

Египетийн тал итгэлцэл төрүүлэх зорилгоор байлдааны ажиллагааг тав хоногийн хугацаатай зогсоох санал тавьсан юм. Энэхүү нууц хэлэлцүүлэг нь 7 мянга гаруй милийн цаана орших Флорида мужийн Мар-а-Лаго клубт сууж байсан Трампын байр суурь өөрчлөгдөх суурь үндэс болжээ.

Бямба гаригийн орой Трамп өөрийн Мар-а-Лаго амралтын газарт байхдаа Иранд хатуу тулгалт хийв. Тэрбээр Хормузын хоолойг 48 цагийн дотор нээхгүй бол АНУ-ын зэвсэгт хүчин тус улсын эрчим хүчний станцуудыг "арчих болно" гэж мэдэгдсэн. Гэвч хоёр хоногийн дараа Эр-Риядад болж буй хэлэлцээрийн мэдээ Цагаан ордонд хүрснээр Трамп чиглэлээ 180 градус өөрчилж, Тегерантай дипломат харилцаа тогтоохыг эрмэлзэж эхэлсэн юм.

Даваа гаригийн өглөө Трампын хийсэн мэдэгдэл нь АНУ-ын албаны хүмүүст мөргөлдөөнийг зохицуулах боломжтой гэсэн итгэл найдвар төрүүлжээ. Мөн энэ нь дайн байлдааны улмаас үүссэн улс төр, эдийн засгийн сөрөг үр дагаврыг Трамп болон түүний зөвлөхүүд илүү гүнзгий мэдэрч, дайныг эцэслэх хүсэлтэй болсныг харуулж байна гэж эх сурвалжууд онцолж байна.

Цагаан ордны хэвлэлийн төлөөлөгч Каролин Ливитт "Энэ бол маш эмзэг дипломат асуудал. АНУ хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр дамжуулж хэлэлцээ хийхгүй. Нөхцөл байдал маш хурдан өөрчлөгдөж байгаа тул Цагаан ордноос албан ёсоор мэдэгдэх хүртэл ямар нэгэн таамгийг эцсийнх гэж үзэж болохгүй" хэмээн байр сууриа илэрхийлжээ.

Трамп Ираны эрчим хүчний станцуудад өгөх цохилтоо тав хоногоор хойшлуулсан нь хөрөнгийн зах зээлд хүчтэй эерэг нөлөө үзүүллээ. Dow Jones болон S&P 500 индексүүд хоёрдугаар сарын эхнээс хойш хамгийн өндөр өсөлтөө үзүүлэв. Олон улсын жишиг болох брент төрлийн газрын тосны үнэ 11%-иар буурч, нэг торх нь $100-аас доош орсон нь 3-р сарын 11-нээс хойших хамгийн доод үзүүлэлт боллоо. Энэ нь долоо хоног дамнан Wall Street-ийг зовоож байсан хямралыг түр намжаав.

Хэдийгээр зах зээл эергээр хүлээж авсан ч Арабын зуучлагчид дотооддоо эргэлзэж байна. АНУ болон Ираны байр суурь хэт хол зөрүүтэй байгаа тул тохиролцоонд хүрэхэд хэцүү гэж тэд үзэж байна. Трамп хэлэлцээг үр дүнтэй болж байна гэж мэдэгдсэн бол Ираны албаны хүмүүс үүнийг үгүйсгэж, ямар ч хэлэлцээ хийгдээгүй гэж мэдэгдэв.

Дайныг дуусгахын тулд Ираны тал дараах шаардлагыг тавьж байна. Нэгдүгээрт, АНУ болон Израиль дахин довтлохгүй гэсэн баталгаа гаргах. Хоёрдугаарт, дайны явцад учирсан хохирлыг нөхөн төлөх.

Харин АНУ дайн эхлэхээс өмнөх шаардлагаа хэвээр хадгалж байгаа юм. Тэдний зүгээс гурван шаардлага тавьж буй. Нэгд, Ираны цөмийн хөтөлбөрийг бүрэн зогсоох. Хоёрт, баллистик пуужингийн хөтөлбөрийг цуцлах. Гуравт, бүс нутаг дахь зэвсэгт бүлэглэлүүдэд (proxy) үзүүлж буй дэмжлэгээ зогсоох.

Сүүлийн өдрүүдэд өрнөсөн дипломат идэвхжил нь энэ долоо хоногийн сүүлээр Пакистан эсвэл Турк улсад АНУ болон Ираны төлөөлөгчдийн уулзалтыг зохион байгуулах боломжийг бүрдүүллээ. Трамп энэ талаар сэтгүүлчдэд хэлэхдээ, Ираны зарим удирдагчтай ойлголцож болохыг дурдаад, "Бид зарим нэг маш боломжийн, тууштай хүмүүстэй харилцаж байна. Магадгүй тэдний нэг нь бидний хайж буй хүн байж мэднэ. Венесуэл ямар сайхан болж буйг хар л даа" гэж хэлсэн нь түүний хэлэлцээрт бэлэн байгааг илтгэв.

Трамп Ирантай хэлэлцээ хийх боломжийн талаар анх Бямба гаригт сонссон бөгөөд үүнд маш нааштай хандсан гэж засаг захиргааны өндөр албан тушаалтан хэлжээ. Гэсэн хэдий ч Тегераны зүгээс одоохондоо зайгаа барьсан хэвээр байна. Ираны парламентын дарга Мохаммад Багер Галибаф Даваа гаригт Вашингтонтой хэлэлцээ хийхэд бэлэн бус байгаагаа мэдэгдэв. Тэрбээр англи хэл дээр гаргасан мэдэгдэлдээ "Ираны ард түмэн түрэмгийлэгчдийг бүрэн дүүрэн, харамсахаар шийтгэхийг шаардаж байна" гэж бичжээ. Мөн тэрээр Трампын өөдрөг үзлийг "санхүүгийн болон газрын тосны зах зээлийг удирдаж, АНУ, Израиль хоёрыг шавраас гарах гэсэн арга" гэж тодорхойлсон байна.

Стратегийн хувьд чухал ач холбогдолтой Хормузын хоолойн гадна талд, Оманы Маскат хотын ойролцоох танкер.

Өнгөрсөн долоо хоногийн хэлэлцүүлгийн гол сэдэв нь дэлхийн нийт газрын тосны экспортын 20% дамждаг Хормузын хоолойг нээх асуудал байв. Арабын удирдагчид тус хоолойг төвийг сахисан хороо хяналтдаа авч, бүх хөлөг онгоцыг чөлөөтэй нэвтрүүлэх санал тавьжээ. Үүний хариуд Ираны IRGC-ийн зүгээс Суэцийн суваг шиг дамжин өнгөрөх татвар авах санааг цухуйлгасан байна.

Гэвч Саудын Араб тэргүүтэй Булангийн орнууд үүнийг эрс эсэргүүцэв. Иранд Хормузын хоолойг хянах давуу эрх олгох нь бүс нутгийн эрчим хүчний экспортод Ираны нөлөөг олон жилээр бэхжүүлнэ гэж тэд эмээж байна. Энэхүү мухардалд Катар, Оман, Франц болон Их Британи улсууд зуучлагчаар оролцож, Пакистанд уулзалт зохион байгуулах саналыг АНУ-ын тал дэмжсэн байна.

АНУ-ын талаас тусгай элч Стив Виткофф болон Жаред Кушнер нар төлөөлж магадгүй байгаа бол хэрэв хэлэлцээр амжилттай болох шинжтэй болбол Дэд ерөнхийлөгч Жэй Ди Вэнс биеэр оролцох боломжтой юм. Ираны талаас Гадаад хэргийн сайд Аббас Арагчиг илгээж магадгүй ч тэд өмнө нь Виткоффтой хийсэн хэлэлцээр бүтэлгүйтсэнд дургүй байгаа аж.

3-р сарын 9-нд ноён Трамп Флорида мужид сэтгүүлчдэд мэдээлэл өгөх үеэр. Мөн тэнд байсан тусгай элч Стив Виткофф нь АНУ болон Ираны хэлэлцээрт оролцох АНУ-ын төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд байж магадгүй юм.

Байлдааны ажиллагааг зогсоосон ч АНУ-ын хувьд "ялалт" нь юу байх вэ гэдэг асуулт нээлттэй хэвээр байна. Шинжээчдийн үзэж буйгаар Ираны дэглэм суларсан ч ор мөр устаагүй. Мөн Хормузын хоолойг хянаж, газар доорх цөмийн байгууламжууд нь хэвээр байна. АНУ одоо ч тус бүс нутаг руу тэнгисийн явган цэргийн хоёр анги илгээж, цэргийн хүчээ зузаатгасаар байна.

Вашингтон одоо Ираны шинэ Дээд удирдагч Можтаба Хамейнигийн удирдсан хатуу чиг шугамтай дэглэмтэй нүүр тулж байна. Можтаба Хамейнигийн аав, эхнэр болон эгч нь агаарын цохилтын үеэр амь үрэгдсэн тул түүний байр суурь маш хатуу байх нь тодорхой.

Трампаас дайны дараа Хормузын хоолойг хэн хянах вэ гэж асуухад тэрбээр "Магадгүй би болон аятолла (дараагийн аятолла хэн ч байсан)" гэж хариулсан нь түүний өөртөө итгэлтэй байдлыг харуулна. Гэхдээ Ираны дотор Галибаф шиг прагматик үзэлтэй, аюулгүй байдлын салбарт нөлөөтэй хүмүүс л хатуу чиг шугам баримтлагчдыг хэлэлцээрийн ширээний ард суулгаж чадна гэж шинжээч Николь Гражевски үзэж байна.

2025 он. Дунд нь суугаа эрхэм Ираны парламентын дарга Мохаммад-Багер Галибафыг зарим шинжээч Ираны удирдлагыг тохиролцоонд хүрэхэд ятгаж чадах хүн гэж үзэж байна.

Иран дахь дайн түр зогсож, дипломат ажиллагаа эрчимжиж байгаа нь дэлхийн эдийн засагт амсхийх боломж олгож байна. Гэвч хэлэлцээрийн ширээний ард суух талуудын зорилго тэс өөр байгаа нь энэхүү "найрамдал" хэр удаан үргэлжлэх вэ гэсэн эргэлзээг төрүүлсээр байна. Трампын хувьд энэ бол "томоохон тохиролцоо" хийх боломж бол Ираны хувьд дэглэмээ аврах, өшөө авахын хоорондох нарийн зааг дээрх тэмцэл юм.