1961 оны Куреневкагийн эмгэнэл: Бабий Ярын "өшөө авалт"

1961 оны 3-р сарын 13-ны өглөө Киев хотын түүхэнд "Хар даваа гариг" болон үлджээ. 65 жилийн өмнө тохиолдсон энэхүү Куреневкагийн эмгэнэл нь зөвхөн байгалийн бус, хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй техникийн томоохон гамшиг байсан бөгөөд ЗХУ-ын аймшигт үйл явдлуудын нэг юм. Энэхүү түүх нь дарангуйлагч дэглэмийн хайхрамжгүй байдал, түүхийг бүдгэрүүлэх гэсэн оролдлого болон байгаль эх, хохирогчдын сүнс хэрхэн "өшөө авдаг" тухай өгүүлнэ.

Бабий Яр: Түүх ба Эмгэнэл

Куреневкагийн эмгэнэлийн шалтгааныг ойлгохын тулд эхлээд Бабий Ярын түүхийг сөхөх хэрэгтэй. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед буюу 1941-1943 оны хооронд нацистууд энэхүү гүн хавцалд 100 мянга гаруй хүнийг бөөнөөр нь устгасан юм. Тэдний дийлэнх нь еврейчүүд байсан агаад мөн цыганууд, Зөвлөлтийн олзлогдогсод, далайчид болон Украины үндэсний үзэлтнүүд энд амь үрэгджээ. Бабий Яр бол дэлхийн хамгийн том ахан дүүсийн булш байлаа.

Дайны дараа буюу 1945 онд Зөвлөлт Украины Засгийн газар Бабий Ярт хөшөө дурсгал босгох шийдвэр гаргаж, төсөв баталж байв. Гэвч 1948 оноос эхлэн Кремльд "космополитизмтой тэмцэх" нэрээр еврейчүүдийн эсрэг кампанит ажил өрнөсөн нь хөшөө босгох төлөвлөгөөг зогсооход хүргэв. Удирдлагууд Бабий Ярыг еврейчүүдийн зовлонгийн бэлгэдэл болгон үлдээхийг хүссэнгүй. Тэд энэ газрыг түүхийн санах ойгоос арчин хаяхын тулд олон мянган хүний ясан дээр амралт, зугаа цэнгэлийн цэцэрлэгт хүрээлэн барихаар шийджээ.

Түүхчдийн тооцоолсноор Куреневкагийн эмгэнэлт явдлын улмаас 1500 хүн нас баржээ.

1950 онд хотын удирдлагууд Бабий Ярын хавцлыг тэгшилж, дээр нь амралтын бүс байгуулах шийдвэр гаргав. Ингэхдээ ойролцоох Петровскийн тоосгоны үйлдвэрүүдийн хаягдал болох шороо, усны холимог буюу "пульпа"-г хоолойгоор дамжуулан хавцал руу шахаж эхэлжээ.

Техникийн талаас харахад энэ нь асар том эрсдэл байв. Юун түрүүнд, пульпаг шахахдаа бетонон далан барих ёстой байсан ч хөрөнгө мөнгө хэмнэх, эсвэл авлигын замаар барилгын материалыг хувьдаа завших зорилгоор ердийн шороон далан босгосон байна. Түүнчлэн аюулгүй байдлын нормоор усны холимог нь далангийн ирмэгээс дор хаяж 2-3 метрийн доор байх ёстой атал 1961 оны хавар гэхэд ус далангийн ирмэгт тулж ирсэн байлаа. 1957 оноос эхлэн ус хальж, ойр орчмын газар үерт автсан түгшүүртэй мэдээллүүд ирж байсан ч эрх баригчид үүнийг үл тоомсорлон, хаягдал шахахаа зогсоогоогүй юм.

"Хар даваа гариг" ба 1.5 цагийн там

1961 оны 3-р сарын 13-ны өглөөний 8 цаг 30 минутад хүчээр хуримтлуулсан шингэн, хүнд шаврыг шороон далан тэсвэрлэж чадалгүй задарсан байна. 4 сая шоо метр шингэн шавар, элс, усны асар том урсгал Куреневка дүүрэг рүү нижигнэн буув. 14 метрийн өндөртэй, 20 метрийн өргөнтэй үхлийн давалгаа секундэд 5 метрийн хурдтайгаар замдаа тааралдсан бүхнийг арчин одов.

Тэрхүү аймшигт мөчид хүмүүс ажил руугаа яарч, хүүхдүүд сургуульдаа явж байлаа. Шаварлаг урсгал автобус, троллейбуснуудыг тоглоом шиг няц цохиж, цахилгааны шонгуудыг үндсээр нь сугалан, орон сууцны байшингуудыг нурааж байв. Гэрчүүдийн яриагаар, шавар дотор дарагдсан хүмүүсийн хашхирах дуу удалгүй намдаж, хаа сайгүй үхмэл нам гүм тогтсон гэдэг. Гамшиг ердөө нэг цаг хагас үргэлжилсэн ч үр дагавар нь аймшигтай байлаа.

Зөвлөлтийн дарга нар уламжлалт арга барилаар энэ эмгэнэлийг нууцлахыг оролдов. Киевын хот хоорондын холбоог тасалж, нисэх онгоцнуудыг Куреневка дүүрэг дээгүүр нисэхийг хориглов. Албан ёсны мэдээнд ердөө 145 хүн амь үрэгдсэн гэж мэдээлсэн боловч түүхчдийн тооцоогоор бодит хохирогчдын тоо 1500 орчим байжээ.

25 га талбай бүхэлдээ шаварт автаж, 68 орон сууц, 13 захиргааны байшин бүрэн нурсан байна. Мянга гаруй хүн орон гэргүй болж, хотын дэд бүтэц сүйрэв. Шүүх хурлаар зургаан хүнийг ялласан боловч хэргийн материал, гэрэл зураг, гэрчүүдийн мэдүүлгийг тэр дор нь устгасан нь уг хэрэгт том албан тушаалтнууд холбоотой байсныг илтгэнэ.

Куреневкагийн орчин үеийн дүр төрх. 2006 он

Киевчүүд энэхүү үйл явдлыг "Бабий Ярын өшөө авалт" гэж ярилцдаг. Олон мянган хохирогчдын ясан дээр баяр наадмын талбай, цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулах гэсэн хүсэл нь эргээд ийм эмгэнэлд хүргэсэн гэж тэд үздэг. "Нас барагсдын амгалан байдлыг алдагдуулбал амьд хүмүүс зовдог" гэх ардын үг ийнхүү биеллээ олсон мэт.

Куреневкагийн эмгэнэл бол түүхийг арчин хаяж, байгалийн хуулийг үл тоомсорлож, хүний амийг статистик төдийхнөөр үздэг “Зөвлөлт” тогтолцооны хар толбо юм. Өнөөдөр Бабий Ярт хохирогчдын дурсгалыг хүндэтгэх хөшөө байгаа ч, 1961 оны тэр нэгэн хаврын өглөө шаварт дарагдсан гэмгүй иргэдийн түүх бидэнд "Мартаж болохгүй, давтаж болохгүй" гэдгийг үргэлж сануулсаар байна.