Тээвэрлэлтийн аюулгүй байдлыг хангахын тулд олон улсын эвсэл хүчээ нэгтгэж байна

2026 оны 3-р сарын 2-ны өдөр Ираны Хувьсгалт гварди (IRGC) Хормузын хоолойг "хаагдсан" гэж зарлан, дамжин өнгөрөх хөлөг онгоцууд руу довтолж эхэлсэн нь дэлхийн зах зээлийг цочролд орууллаа. Wikipedia болон International Crisis Group-ийн мэдээлснээр, хоолойг хаасан нь 2025 оны дунд үеэс эхэлсэн геополитикийн хурцадмал байдал 2026 онд цэргийн ажиллагаа болон хувирсны үр дагавар юм. Одоогийн байдлаар хоолойгоор дамжих арилжааны тээвэрлэлт 90 гаруй хувиар буурч, брент маркийн газрын тосны үнэ нэг баррель нь $120-оос давсан.

Персийн булангийн орнууд, ялангуяа Саудын Араб болон Арабын Нэгдсэн Эмират улс (АНЭУ) Хормузын хоолой хаагдах эрсдэлээс сэргийлж олон жилийн өмнөөс бэлтгэсэн дамжуулах хоолойгоо бүрэн хүчин чадлаар нь ажиллуулж байна.

Саудын Араб: Al Arabiya болон Bloomberg-ийн 2026 оны 3-р сарын 28-ны мэдээгээр, тус улс Зүүн-Баруун (East-West) чиглэлийн 1,200 км урт дамжуулах хоолойгоо хоногт 7 сая баррель хүртэлх хүчин чадалд хүргэж, газрын тосоо Улаан тэнгисийн Янбу боомтоор дамжуулан гаргаж байна. Энэ нь Хормузын хоолойгоор дамждаг байсан нийт нийлүүлэлтийн тодорхой хэсгийг нөхөж байгаа "аврах гарц" болж байна.

АНЭУ: Абу Дабигийн түүхий тосны дамжуулах хоолой (ADCOP) нь Хабшанаас Энэтхэгийн далайн Фужейра боомт руу хоногт 1.8 сая баррель тос дамжуулах боломжтой байгаа нь Хормузын хоолойг тойрч гарах бодит боломжийг олгож байна.

Гэсэн хэдий ч эдгээр тойруу зам нь Хормузоор дамждаг нийт 20-21 сая баррель тосны ердөө 40 орчим хувийг л хангах хүчин чадалтайг IEA (Олон улсын эрчим хүчний агентлаг) анхааруулж байна.

Дэлхийн томоохон импортлогчид болох АНУ, Хятад, Япон, Өмнөд Солонгос энэ хямралыг даван туулахын тулд "Стратегийн газрын тосны нөөц" (SPR)-өө ашиглаж эхэллээ.

2026 оны 3-р сард IEA-ийн гишүүн орнууд түүхэн дэх хамгийн том буюу 426 сая баррель газрын тосны нөөцийг зах зээлд гаргахаар тохиролцов. Үүнээс АНУ 172 сая, Япон 80 сая, Өмнөд Солонгос 22.5 сая баррелийг тус тус гаргаж байна.

Japan Times-ийн мэдээлснээр, Япон улс Кикума болон бусад 10 гаруй нөөцийн баазаасаа газрын тос гаргаж, дотоодын хэрэгцээгээ 200 гаруй хоногийн турш хангах нөөцтэй байгаа нь богино хугацааны цочролыг зөөлрүүлж байна.

Хятад улс 2026 оны байдлаар 1.3 тэрбум баррелийн стратегийн нөөц бүрдүүлсэн нь дэлхийд хамгийн томд тооцогдож байна. Энэ нь тэдэнд гадны нийлүүлэлтийн тасалдлыг 3-4 сарын хугацаанд тэсвэрлэх боломжийг олгож байгаа юм.

Тээвэрлэлтийн аюулгүй байдлыг хангахын тулд олон улсын эвсэл цэргийн хүчээ төвлөрүүлж байна. АНУ тэргүүтэй тэнгисийн цэргийн эвсэл Хормузын хоолой болон Улаан тэнгист арилжааны хөлөг онгоцуудыг хамгаалах конвой ажиллуулж байна. Гэсэн хэдий ч Ираны дрон болон пуужингийн халдлагууд, далайн мина зэрэг нь тээврийн даатгалын зардлыг 400-500%-иар өсгөж, олон компанийг Африк тивийг тойрч явахад хүргэж байна.

Энэтхэг, Австрали, Япон, АНУ-ын "Quadrilateral Security Dialogue" (Quad) бүлэг Энэтхэгийн далай дахь нийлүүлэлтийн сүлжээний тогтвортой байдлыг хангахад хамтран ажиллаж байна.

Kiel Institute болон Stimson Center-ийн судалгаагаар Хормузын хямрал нь зөвхөн эрчим хүчээр зогсохгүй, дэлхийн хүнсний аюулгүй байдалд заналхийлж байна.

Персийн булангийн орнууд хүнснийхээ 80 гаруй хувийг импортоор авдаг тул хоолойн хаалт нь тэдний хувьд "хүнсний онцгой байдал" үүсгэсэн.

Катарын шингэрүүлсэн хийн экспорт зогссон нь Европ болон Зүүн Азийн орнуудын цахилгаан эрчим хүчний үнийг 20-30%-иар нэмэгдүүлээд байна.

2026 оны Хормузын хямрал нь дэлхий дахинд "зөвхөн нэг замаас хамааралтай байхын аюул"-ыг дахин санууллаа. Улс орнууд дараах гурван түвшинд бэлтгэлээ базааж байна.

Нэгдүгээрт, тойруу дамжуулах хоолойнуудыг барих, хүчин чадлыг нь нэмэгдүүлэх. Хоёрдугаарт, стратегийн газрын тос болон хүнсний нөөцийг 90-ээс дээш хоногоор бүрдүүлэх. Гуравдугаарт, эрчим хүчний хараат байдлаас гарахын тулд сэргээгдэх болон цөмийн эрчим хүчийг эрчимжүүлэх.

Энэхүү хямрал нь улс орнуудын хувьд ч эрчим хүчний эх үүсвэрээ төрөлжүүлэх, стратегийн нөөцөө найдвартай бүрдүүлэх нь ямар их ач холбогдолтойг харуулсан бодит сургамж болж байна.