

2026 оны сүүлч гэхэд дэлхийн геополитикийн орчин Дэлхийн II дайнаас хойш бий болсон олон улсын эрх зүй, хамтын аюулгүй байдлын тогтолцооны хамгийн доод түвшинд тулаад байна.
Ойрхи Дорнодод өрнөж буй цэргийн мөргөлдөөн, АНУ болон Ираны хоорондын хурцадмал байдал, түүнийг дагасан Хормузын хоолойн тээврийн эрсдэл нь зөвхөн бүс нутгийн асуудал бус, дэлхий дахины тогтворгүй байдлын гол хүчин зүйл боллоо. Үүний зэрэгцээ Зүүн европ дахь Орос-Украины сунжирсан дайн, Африкийн Суданы иргэний мөргөлдөөн зэрэг хямралууд хоорондоо давхцан олон улсын шинж чанартай болж буйг “Олон улсын хямралын бүлэг” онцолж байна. Энэхүү эгзэгтэй цаг үед олон улсын хамтын нийгэмлэгийн энх тайвныг сахиулах гол механизм болох Нэгдсэн үндэстний байгууллага, тэр дундаа Аюулгүйн зөвлөл хэрхэн ажиллаж буй нь дэлхий нийтийн анхаарлын төвд ороод байна.
ОЙРХИ ДОРНОДЫН ХЯМРАЛ БА СТРАТЕГИЙН ХООЛОЙН ЭРСДЭЛ
Өнөөдөр олон улсын улс төрийн хамгийн халуун цэг нь Персийн булан болон Ойрхи Дорнодын бүс нутаг болоод байна. АНУ, Израил болон Ираны хоорондын цэргийн сөргөлдөөн, хэлэлцээрийн мухардал нь бүс нутгийг бүрэн хэмжээний дайн руу түлхэх аюулыг байнга дагуулж байна. 2026 оны арваннэгдүгээр сард Бахрейн улсын хүсэлтээр НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөл Ойрхи Дорнод болон Персийн булангийн нөхцөл байдлыг тусгайлан хэлэлцэхээр хуралдсан нь байдал хэр зэрэг ноцтой байгааг илтгэнэ.
Энэхүү хямралын хамгийн аюултай тал нь дэлхийн эрчим хүчний тээврийн гол судас болох Хормузын хоолойд үүсээд буй хурцадмал байдал юм. Олон улсын хямралын бүлгийн тайланд дурдсанаар түүхий нефтийн тээвэрлэлт дайны өмнөх түвшинд хүрэх хандлагатай байсан ч Ираны зүгээс усан онгоцнууд руу чиглэсэн халдлага, навигацийн системд саад учруулах үйлдлээ эрчимжүүлсэн нь далайн тээврийн аюулгүй байдлыг ноцтой зөрчиж байна. Мөн Саудын Араб болон Йемений Хуситуудын хоорондын мөргөлдөөн дахин сэргэж, Газын зурвас дахь хүмүүнлэгийн нөхцөл байдал улирлын чанартай үерийн улмаас улам дордсон нь бүс нутгийн тогтворгүй байдлыг гүнзгийрүүлж байна. Олон улсын шинжээчдийн үзэж буйгаар их гүрнүүдийн шууд болон дам оролцоотой энэхүү сөргөлдөөн нь дипломат яриа хэлэлцээний орон зайг хумиж, бүс нутгийн аюулгүй байдлыг бүхэлд нь эвдэж байна.
ОЛОН УЛСЫН ЭРХ ЗҮЙН ХЯМРАЛ
Дэлхий дахинд зэвсэгт мөргөлдөөн ийнхүү газар авч байгаагийн суурь шалтгааныг судлаачид олон улсын засаглалын тогтолцооны гацаатай холбон тайлбарлаж байна. НҮБ-аас 2026 оны аравдугаар сард гаргасан тайланд Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын таван гишүүний (АНУ, ОХУ, БНХАУ, Их Британи, Франц) хориг тавих эрх болон их гүрнүүдийн өрсөлдөөн нь мөргөлдөөнөөс урьдчилан сэргийлэх, таслан зогсоох олон улсын эрх зүйн гол саад тотгор болсныг анхааруулжээ.
1945 оны Дэлхийн II дайны ялагчдын хүчний харьцааг хадгалсан хэвээр байгаа энэхүү бүтэц нь өнөөгийн олон туйлт ертөнцийн бодит байдалд нийцэхгүй болсныг олон улсын харилцааны тэргүүлэх хэвлэлүүд болон шинжээчид шүүмжилж байна. Тухайлбал 1970-аад онд бусад улс оронд бодит нөлөө үзүүлэх чадвартай гүрнүүдийн тоо зургаа байсан бол өнөөдөр 34 болж өссөн нь дэлхийн хүчний тархалт хэрхэн өөрчлөгдсөнийг харуулна. НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Африк, Латин Америк, Карибын тэнгис болон Ази-Номхон далайн бүс нутгийн төлөөллийг Аюулгүйн Зөвлөлд өргөтгөх шинэчлэлийг дэмжиж байгаа ч байнгын гишүүдийн ашиг сонирхлын зөрчил үүнийг мухардалд оруулсаар байна.
Олон улсын хямралын бүлгийн ерөнхийлөгч Комфорт Эрогийн тэмдэглэснээр, цэргийн буюу "хатуу хүч"-д (hard power) найдах хандлага давамгайлах болсон нь олон улсын институцүүдийн энх тайвныг сахиулах, олон улсын эрх зүйг хэрэгжүүлэх чадамжийг сулруулж байна. Аюулгүйн Зөвлөлийн хуваагдал нь зарим засгийн газруудад ямар ч хариуцлага хүлээхгүйгээр дур зоргоороо авирлах боломж олгож, олон талт хамтын ажиллагааны үнэ цэнийг унагаж байна. Үүний тод жишээ нь НҮБ-ын зарим энхийг сахиулах болон улс төрийн тусгай төлөөлөгчийн газрууд хаагдаж, олон улсын зуучлалын үүрэг хумигдаж буй явдал юм.
ГЕОПОЛИТИКИЙН ХУВААГДАЛ, ДИПЛОМАТ УНАЛТ
Их гүрнүүдийн геополитикийн сөргөлдөөн нь зөвхөн аюулгүй байдлын салбараар хязгаарлагдахгүй, хүн төрөлхтний өмнө тулгарч буй нийтлэг сорилтуудыг шийдвэрлэх үйл явцад ч сөргөөр нөлөөлж байна. 2026 оны арваннэгдүгээр сард Туркийн Анталья хотноо зохион байгуулагдсан НҮБ-ын Уур амьсгалын өөрчлөлтийн асуудлаарх дээд хэмжээний уулзалт (COP31) үүний тод илрэл боллоо.
Дэлхийн нүүрстөрөгчийн давхар ислийн ялгарлын талаас илүү хувийг дангаараа бүрдүүлдэг гурван том гүрэн болох БНХАУ, АНУ болон Энэтхэгийн төрийн тэргүүнүүд уг дээд хэмжээний уулзалтыг алгассан нь олон улсын хамтын ажиллагаа хэр зэрэг суларсныг харуулав. Улс орнуудын удирдагчид геополитикийн мөргөлдөөнд анхаарлаа хандуулснаар уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг тэмцэл хоёрдугаарт тавигдаж, улс орнуудын амлалт болон бодит үйл ажиллагааны зөрүү улам бүр тэлж байгааг НҮБ-ын Уур амьсгалын өөрчлөлтийн суурь конвенц (UNFCCC) анхаарууллаа. Дэлхийн дулаарал аж үйлдвэржилтийн өмнөх үеэс 1.5 хэмээр давах бодит эрсдэл тулгараад байхад томоохон гүрнүүд стратегийн өрсөлдөөнөөсөө болж нэгдсэн шийдэлд хүрч чадахгүй байгаа нь геополитикийн хямрал хэрхэн глобал засаглалыг саатуулж буйн баталгаа юм.
ХИЙМЭЛ ОЮУН УХААН БА ТЕХНОЛОГИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ
Орчин үеийн геополитикийн бас нэгэн хурц сэдэв нь хиймэл оюун ухаан (AI), автоматжуулсан болон нисгэгчгүй зэвсгийн системүүд олон улсын аюулгүй байдал, мөргөлдөөний мөн чанарыг хэрхэн өөрчилж буй асуудал юм. Зэвсэгт мөргөлдөөнд дэвшилтэт технологийг өргөнөөр ашиглах болсон нь дайны ажиллагааны хурд, цар хүрээг нэмэгдүүлээд зогсохгүй олон улсын хүмүүнлэгийн эрх зүйн хэм хэмжээг мөрдүүлэхэд шинэ хүндрэлүүдийг үүсгэж байна.
Энэхүү асуудлын хүрээнд 2026 оны арваннэгдүгээр сард НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийг даргалж буй Латви улсын санаачилгаар "Технологийн хурдацтай өөрчлөлтийн эрин дэх мөргөлдөөнийг шийдвэрлэх нь" сэдэвт нээлттэй хэлэлцүүлгийг зохион байгуулахаар шийдвэрлэсэн нь олон улсын тавцан дахь шинэ чиг хандлагыг илтгэнэ. Технологийн дэвшил нь мөргөлдөөнөөс урьдчилан сэргийлэх, эрт сэрэмжлүүлэх, энхийг сахиулах ажиллагаанд шинэ боломжуудыг нээж буй ч нөгөө талаас их гүрнүүдийн технологийн зэвсэглэлээр хөөцөлдөх өрсөлдөөнийг өдөөж, кибер болон сансрын орон зайг сөргөлдөөний талбар болгож байна.
ДОТООД УЛС ТӨРИЙН ТОГТВОРГҮЙ БАЙДАЛ БА ПОПУЛИЗМ
Гадаад орчны геополитикийн хямрал, эрчим хүчний үнийн өсөлт нь улс орнуудын дотоод улс төрийн тогтвортой байдалд шууд нөлөөлж эхэллээ. Тухайлбал, Ойрхи Дорнодын дайнаас үүдэлтэй шатахууны үнийн огцом өсөлт, амьжиргааны өртгийн дарамт нь Латин Америк болон Европын олон оронд иргэдийн эсэргүүцлийн жагсаал, улс төрийн хямралыг өдөөж байна. Чили, Аргентин, Перу зэрэг улсуудад эрх баригчдын нэр хүнд огцом унаж, оюутнууд болон тээвэрчдийн эсэргүүцэл эрчимжсэн бол Испанид орон сууцны өндөр үнийн эсрэг сүүлийн 14 жилд анх удаа үндэсний хэмжээний ажил хаялт зарлагдлаа. Энэ нь олон улсын харилцаан дахь хямрал хэрхэн үндэсний хэмжээний нийгэм-улс төрийн тогтворгүй байдал болон хувирч буйг харуулж байна.
Өнөөдрийн дэлхийн улс төрийн дүр зураг нь хуучин дэг журам суларч, шинэ тогтолцоо хараахан бүрэлдэж амжаагүй шилжилтийн эгзэгтэй үеийг харуулж байна. Ойрхи Дорнод болон Зүүн Европын мөргөлдөөнүүдийг зогсоох, НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөлийн шийдвэр гаргах механизмыг шинэчлэх, хиймэл оюун ухааны цэргийн хэрэглээнд олон улсын хяналт тогтоох зэрэг асуудлууд нэн яаралтай шийдлээ хүлээж байна. Хэрэв их гүрнүүд "хатуу хүч"-ний бодлогоос татгалзаж, олон талт дипломат харилцааг сэргээхгүй бол бүс нутгийн мөргөлдөөнүүд глобал хэмжээний хямрал болон өргөжих эрсдэл өндөр хэвээр байна

Гадаад мэдээний тоймч
Хүндэтгэлтэй, соёлтой хэлж бичихийг хүсье. Сэтгэгдлийг нийтлэлийг уншигчид шууд харна.