Ираны стратегийн гол зангилаа буюу Аюулгүй байдлын шинэ тэргүүн!

www.aljazeera.com

Өнгөрсөн долоо хоногт агаарын цохилтын улмаас амь үрэгдсэн Али Ларижанигийн халааг авч, Ираны Үндэсний аюулгүй байдлын дээд зөвлөлийг (ҮАБДЗ) Исламын хувьсгалт гвардийн (IRGC) экс командлагч Мохаммад Багер Золгадр тэргүүлэхээр боллоо. Энэхүү томилгоо нь Иран улс АНУ-Израилийн цэргийн хүчтэй шахалт болон дотоодын тогтворгүй байдалтай нүүр тулж буй эгзэгтэй цаг үед тохиож байна.

Аль-Жазира агентлагийн сурвалжлагч Сухейб Алассагийн тодорхойлсноор Золгадр бол Ираны аюулгүй байдлын салбарын "хүнд жингийн тоглогч" юм. Түүний намтар нь Ираны орчин үеийн түүх, цэрэг-улс төрийн тогтолцоотой салшгүй холбоотой:

• Хувьсгалт гвардийн анхдагч: Тэрбээр 1979 оны Исламын хувьсгалын дараа байгуулагдсан Исламын хувьсгалт гвардийн (IRGC) анхны үеийн төлөөлөл бөгөөд Иран-Иракийн дайнд оролцож байсан туршлагатай.

• Цэргийн дээд тушаалууд: Найман жилийн турш IRGC-ийн Ерөнхий штабын дарга, дараа нь найман жил тус байгууллагын дэд командлагчаар ажилласан.

• Улс төр, шүүхийн туршлага: Цэргийн албанаас халагдсаныхаа дараа улс төр, шүүхийн өндөр албан тушаалуудыг хашиж байсан бөгөөд 2023 оноос хойш Төрийн ашиг сонирхлыг тодорхойлох зөвлөлийн нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байв.

Золгадрын энэхүү өргөн туршлага нь түүнийг Ираны аюулгүй байдлын шийдвэр гаргах түвшний хамгийн гол цөмд авчирч байна. Түүнийг томилсон нь Ларижани шиг улс төр, аюулгүй байдлын асар их туршлагатай зүтгэлтний үлдээсэн орон зайг нөхөх Тегераны стратегийн нүүдэл юм.

Золгадрын томилгоог зөвхөн одоогийн дайны нөхцөл байдалд өгсөн яаравчлагдсан хариу үйлдэл гэж харахаас илүүтэй, ийм эмзэг албан тушаалд шаардлагатай онцгой чанарыг эрэлхийлсэн урт хугацааны үйл явцын үр дүн гэж үзэх ёстой.

Ираны шинэ Дээд удирдагч Можтаба Хаменеигийн ажлын албатай шууд холбогддог ҮАБДЗ-ийн даргын суудал нь аюулгүй байдлын мэргэшсэн мэдлэгийг стратегийн удирдлагатай хослуулж чадах хүнийг шаарддаг. Иран дахь "хатуу шугам баримтлагчид" (Hardliners) Золгадрыг Ларижанитай харьцуулахад цэргийн гүн бат туршлагатай, одоогийн дайны нөхцөлд улс орныг удирдах илүү тохиромжтой хүн гэж харж байна.

Золгадр ажлаа хүлээн авсан даруйдаа хэд хэдэн томоохон сорилттой нүүр тулж байна:

1. Гадаад дайралт ба агаарын цохилтууд: Тегеран, Исфахан зэрэг томоохон хотоос гадна Ираны баруун болон баруун хойд хэсэг, ялангуяа Зүүн Азербайжан мужид агаарын цохилтууд үргэлжилсээр байна. Энэ нь улс орныг дотроос нь тогтворгүй болгох гадны оролдлого байж магадгүй гэх болгоомжлолыг төрүүлж буй юм.

2. Дотоодын үймээн ба аюулгүй байдлын зөрчил: Оны эхээр гарсан эсэргүүцлийн хөдөлгөөний үеэр мянга мянган иран амь үрэгдсэн. Үүний дараа эрх баригчид гадны тагнуулын байгууллагуудтай хамтран ажилласан гэх хэрэгт буруутгаж зуу зуун хүнийг баривчлаад байна. Дотоодын аюулгүй байдлыг хангах, мэдээлэл алдагдахаас сэргийлэх нь түүний нэн тэргүүний зорилт болоод байна.

3. Бүс нутгийн сөргөлдөөн ба Ормузын хоолой: Иран улс Израилийн гүн дэх байнуудыг онох чадвартай гэдгээ харуулахын тулд пуужингийн цохилтоо үргэлжлүүлсээр байна. Мөн Ормузын хоолой дахь хөлөг онгоцны хөдөлгөөнийг хязгаарлах замаар дэлхийн эдийн засагт нөлөөлж, газрын тосны үнийг өсгөх замаар шахалт үзүүлэх стратегийг Золгадр удирдах болно.

Золгадрын томилгооны нэг чухал тал нь АНУ-тай хийх аливаа хэлэлцээрт түүний гүйцэтгэх үүрэг юм. Аль-Жазирагийн шинжээч Али Хашемын тэмдэглэснээр, Ираны удирдлага үндэсний аюулгүй байдлын тогтолцоондоо цэргийн "давхарга"-ыг нэмж байна. Энэ нь хэлэлцээрийн ширээний ард сууж буй хэн ч бай Золгадрын зөвшөөрлийг авахгүйгээр ямар ч шийдвэр гаргах боломжгүй болж байна гэсэн үг юм.

Товчхондоо, Мохаммад Золгадр бол Ираны хувьд зөвхөн цэргийн дарга биш, харин гадаад дайн болон дотоодын хямралын дундах улс орныхоо оршин тогтнолыг хамгаалах стратегийн гол зангилаа болон гарч ирлээ.