Хятадын өндөгний дарамт

Хятад улс нэг хүнд ногдох өндөгний хэрэглээгээрээ дэлхийд тэргүүлэгчдийн нэг тул сүүлийн үед үнийн огцом өсөлт иргэдийн дунд асуудал болж байна.

The New York Times

Хятадын олон төрлийн хоолны дагалдах орц байсаар ирсэн өндөгний үнийн өсөлт ард иргэдийг бухимдуулж байна. Гэр бүлийн хоолны ширээний ард зардлаа хэмнэхийг хичээж буй иргэд өндөгний үнэ гэнэт огцом өссөнд бухимдаж байна. Хөдөө тосгодод өнгөрсөн жил өндөгний илүүдэлд гомдоллож байсан тариачид өнөөдөр хомсдолд санаа зовж, учрыг нь олохгүй явна. Гудамжны хоолны мухлагуудад бухимдсан хоол хийгчид өндөгний үнийн өсөлт болон Ираны дайнаас үүдэлтэй эрчим хүчний зардал нэмэгдсэн давхар цохилтод нэрвэгджээ.

Түүнчлэн төрийн мэдээллийн хэрэгслүүд хүртэл тэнгэрт хадсан үнийг дүрслэхийн тулд "пуужин өндөг" гэх нэршил ашиглаж эхэлжээ.

Тэргүүлэгч үйлдвэрийн мужуудын үзүүлэлтийг индексээс үзвэл өндөгний үнэ жилийн өмнөхөөс 40 гаруй хувиар өссөн байна. Хятадын хойд хэсгийн Гуантаогийн бөөний захын үнийг хянадаг өөр нэг үзүүлэлтээр үнэ сүүлийн 10 жилийн хамгийн дээд хэмжээндээ хүрсэн нь салбарын шинжээчдийг ч гайхшруулав.

Шанхай дахь нэгэн зах. Өндөг үйлдвэрлэгч хэд хэдэн мужид үнэ өмнөх жилийнхээс 40 гаруй хувиар өсжээ.

Нэг хүнд ногдох өндөгний хэрэглээгээр дэлхийд хамгийн дээгүүрт ордог тус улсын хувьд энэхүү үнийн өсөлт нэн хүнд тусч байна. Мөн энэ явдал нь үйлдвэрлэлийн илүүдэл ба худалдан авагчдын тээршаасан байдлаас шалтгаалан хэдэн жилийн турш үнэ буурч, дефляцийн дарамтаас гарахаар чармайж буй эдийн засгийн хувьд нэгэн парадокс (эсрэгцэл) болоод байна. (Тухайлбал, гахай махны үнэ сүүлийн 11 жилийн хамгийн доод түвшиндээ хүрсэн юм.)

Ираны дайн эрчим хүчний үнийг өсгөж, эхэн үеийн инфляцийг дэвэргэсэн ч энэ нь эдийн засгийн сааралтай зэрэгцэн ирсэн нь хүсээгүй хослол болов.

Өндөгний үнийн асуудал бол зөвхөн Хятадад ч биш, хаана ч гэсэн эмзэг асуудал юм. Америкийн Нэгдсэн Улс ч нийлүүлэлтийн сүлжээний доголдол, шувууны өвчний улмаас удаан хугацааны өндөгний хямралтай тулгарч байсан. 2024 оны ерөнхийлөгчийн сонгуулийн сурталчилгааны үеэр өндөг гол сэдэв болж, Дональд Ж. Трамп хүнсний бүтээгдэхүүний өсөлтийг ашиглан өрсөлдөгчдөө шүүмжилж байв.

Хятад улс нэг хүнд ногдох өндөгний хэрэглээгээрээ дэлхийн аль ч улсаас өндөрт ордог.

Хятадад энэ асуудал сайн дурын шувууны фермерүүдээс эхэлжээ. Өндөгний зах зээлийг судалдаг шинжээч Аспен Лигийн хэлснээр, хоёр жилийн өмнө фермерүүд үйл ажиллагаагаа тэлж, 2024 оноос 2025 он хүртэл урьд өмнө байгаагүй олон өндөглөгч тахиа нэмж тэжээжээ. Гэнэт хэт олон өндөг бий болж, үнэ унав. Фермерүүд бүх тахиагаа тэжээх мөнгөгүй болжээ.

Тиймээс тэд шинжээчдийн хувьд хэтэрхий их гэж үзсэн хэмжээгээр тахиагаа цөөлсөн байна. Эцэст нь эрэлтийг хангах өндөглөгч тахиа хүрэлцэхгүй болж, үнийг гэнэт ноён Лигийн "миний хүлээлтээс ч өндөр" гэж тодорхойлсон түвшинд хүргэжээ.

Үүний зэрэгцээ эрэлт онцгой хүчтэй байсан бөгөөд эдийн засагчид үүнийг шалгалтад бэлдэж буй сурагчид болон Зуны Луут завины баяр гэх мэт янз бүрийн хүчин зүйлстэй холбон тайлбарлаж байна.

Өндөгний үнийн өсөлт бол хүмүүсийн бухимдлыг амархан төрүүлж болох эмзэг сэдэв юм.

Зарим хүмүүс үнэ өссөн бурууг нэг хүнд тохож байна. Энэ бол Ерөнхийлөгч Трамп юм. Ираны дайн хоол хийх хийн үнийг нэмэгдүүлсэн. Тяньжин дахь эрэг орчмын хотын нэгэн ресторанд эзэд нь цонхон дээрээ "Трамп үнийг нэмснээс болж" өндөг, ногоо, шарсан печень бүхий “жианбин”-ий үнийг долоон центээр нэмж байгаагаа тайлбарласан бичиг наажээ.

Зүүн зүгийн Цзиньхуа хотод "Жианбин залуу" нэртэй хоёр мухлаг ажиллуулдаг 25 настай Ашюань Бу хэлэхдээ, өөрийн амттай өндөгний бингийн өссөн зардлаа байнгын үйлчлүүлэгчдэдээ “нааж” чадахгүй байна гэжээ. "Үнийг нэмчихвэл хүмүүс зүгээр л худалдаж авахаа болино" гэж тэр хэлэв.

Бу хоёроос гурав хоногтоо 360 өндөг хэрэглэдэг бөгөөд бараагаа татах бүрт үнэ хэдэн центээр өсөж байгааг харж байна. Урьд нь 25 ам.доллар байсан хайрцаг өндөг одоо 35 ам.доллар болжээ. Байдлыг улам дордуулж, тогоогоо халаахад шаардлагатай хийн баллон нь 16 ам.доллар байснаас 22 ам.доллар болж өссөн бөгөөд тэрбээр тав хоног тутамд ийм худалдан авалт хийх шаардлагатай болдог.

"Сараас сарын хооронд бужигнаж ажиллаад төгсгөлд нь зүгээр л юу ч үлддэггүй" гэж тэр хэлэв.

Махтай адилгүй бөгөөд өндгийг орлуулахад хэцүү байдаг гэж зүүн мужийн Цзянсу хотын Хеллен Чжан хэлэв. Тэрбээр найз залуугийнхаа хамт өдөрт долоон өндөг хэрэглэдэг — өглөөний хоолонд чанаж, өдөр нь улаан лоольтой хуурч, будаатай хамт хэрэглэдэг.

Энэ нь тэдний сарын хүнсний зардлын аравны нэгийг эзэлдэг гэж хатагтай Чжан хэлэв. "Гэхдээ өндөг хэдий өндөр үнэтэй болсон ч идэх л хэрэгтэй" гэж тэр хэлэв. "Үнэ өссөн ч уураг шаардлагатай."

Иран дахь дайны улмаас ахуйн хэрэглээний хийн үнэ ч мөн улам бүр нэмэгдсээр байна.

Урд зүгийн Гуандун мужийн Харриет Хуа “Pinduoduo” нэртэй платформ дээр өндөгний үнэ 4-р сараас эхлэн нэмэгдэж эхэлснийг анзаарчээ. Түүнээс хойш үнэ 20 хувиар өссөн байна.

"Миний анхны хариу үйлдэл бол 'Бурхан минь, яагаад ийм үнэтэй байгаа юм бэ?' гэж бодох явдал байсан. Тиймээс би үнийг унахыг хүлээн худалдаж авахаа зогсоосон" гэж сард ихэвчлэн 30 өндөг авдаг хатагтай Хуа хэлэв. Тэрбээр зургаан сар ажилгүй байсан учраас үнийн хамгийн жижиг өсөлт ч хүнд тусч байв.

"Үнэ хэзээ ч буураагүй" гэж өнгөрсөн сард шинэ ажилд орсон хатагтай Хуа хэлэв. "Эцэст нь би ямар ч байсан худалдаж авахаас өөр аргагүй болсон."