Factcheck: Туулын хурдны замын төсөл тойрсон ЛУЙВРЫН СХЕМ!

Туулын хурдны замын төсөл анхнаасаа Л.Оюун-Эрдэнэ, Х.Нямбаатар болон тэдний цүнх баригчдын луйвар байсан нь дараах баримтуудаар нотлогдож байна.

НЭГ. ТӨСЛИЙН ТӨСВИЙГ ХОЁР УДАА БАТАЛЖЭЭ

Нийслэлийн ИТХ-аас Туулын хурдны замын төслийн төсвийг анх харьцангуй багаар тооцож байсан ч маш богино хугацаанд төсөв нь гэнэт нэмэгдсэн байна.

Анх 2024 онд төслийн нийт өртгийг ₮916.3 тэрбум байхаар баталжээ. Үүнээс хэдхэн сарын дараа 2025 оны төсөвт тодотгол хийж, төслийн санхүүжилтийг ₮2.3 их наяд болгон нэмсэн. Өөрөөр хэлбэл, нийт 32 км урттай Туулын хурдны замын нэг км-ыг нь ₮71 саяар тооцсон нь дэлхийн хамгийн өндөр зардалд тооцогдож байна.

Тэгвэл 2026 оны төслийн санхүүжилтыг ₮2.3 их наяд төгрөг хэвээр батлаж, харин төлбөр төлөлтийг нь ₮800 тэрбум төгрөг нэмжээ

ХОЁР. БУДИЛААНТАЙ, БУЛХАЙТАЙ 2 ТЕНДЕР

Төслийн гүйцэтгэгчийг сонгох уралдаант шалгаруулалтыг хоёр удаа зохион байгуулсан байна.

Эхний удаад ₮1,9 их наядын төсөвт өртөгтэй тендерийг 2025 оны 1-р сарын 27-ны өдөр зарласан ч үнэлгээний дүгнэлтээр шалгаруулалт амжилтгүй болжээ. Тухайн үед тендерийн төсөвт өртөг эрх бүхий байгууллагын магадлалаар баталгаажаагүй байжээ.

Хоёр дахь тендерийг 2025 оны 4-р сарын 23-нд зарласан байна. Ингэхдээ төсөвт өртөгийг ₮2.3 болгон нэмснээр Хятадын “Хао Юань групп” болон “Тяньжин ӨүБайВэй” компаниудын түншлэл “хамгийн сайн” гэж үнэлгээг аван ялалт байгуулсан. Энэ удаагийн төсөвт эрх бүхий байгууллага магадлал хийсэн гэж байгаа ч үнийн зөрүү болон хууль тогтоомжид нийцсэн эсэхийг аудитын эцсийн тайлангаар удахгүй тодорхой болно.

ГУРАВ. УРЬДЧИЛГААНД ₮500 ТЭРБУМЫГ АЛЬ ХЭДИЙН ОЛГОЖЭЭ

Төслийн гүйцэтгэгчээр БНХАУ-д бүртгэлтэй “Чайна хайвэй групп лимитэд” шалгарсан. Тэдний гаргаж өгсөн хөрөнгийн баталгааг үндэслэн Нийслэлийн хөрөнгө оруулалтын төсвөөс асар их хэмжээний мөнгийг урьдчилсан шилжүүлжээ.

2025 онд ₮401 тэрбум төгрөг, 2026 онд ₮99.0 тэрбумыг шилжүүлсэн байна.

Гэхдээ энд нэг ноцтой асуудал байна. Тодруулбал, гүйцэтгэгч компани нь урьдчилгаа мөнгөний баталгаа гаргагчаар гадаадад бүртгэлтэй “Жианбанг инженеринг перформанс гаранти” гэх компанийг сонгосон байдаг. Гэсэн атлаа Монгол дахь албан ёсны төлөөлөгч, мэдэгдэл хүлээн авах эрх бүхий этгээдээр нь дотоодын “Мөнх даатгал” ХХК-ийг томилсон нь анхаарал татаж байна.

ДӨРӨВ. ДАГАЛДАХ ЗАРДАЛД ҮРСЭН ₮7.8 ТЭРБУМ

Төслийн үндсэн өртгөөс гадна дараах бэлтгэл ажилд нийт ₮7.8 тэрбумыг зарцуулсан байна.

ТЭЗҮ боловсруулах зөвлөх үйлчилгээнд ₮100 сая, зураг, төсвийг шинэчлэх ажилд ₮2.9 тэрбум, газар чөлөөлөх нөхөн төлбөрт 2025 онд ₮800 сая, 2026 онд ₮3.9 тэрбум буюу нийт ₮4.7 тэрбумыг нийслэлчүүдийн төлсөн татварын мөнгөнөөс гаргасан. Мөн “Туулын хурдны зам” ОНӨААТҮГ-ын үйл ажиллагааны зардалд ₮50 сая, гэрээ хэлэлцээ хийх зөвлөх үйлчилгээний зардалд ₮25 саяыг зарцуулжээ.

ТАВ. Х.НЯМБААТАР ТӨРИЙН БАЙГУУЛЛАГААС АВАХ 4 ТУСГАЙ ЗӨВШӨӨРЛИЙГ ЗӨРЧЖЭЭ

Төсөл хэрэгжүүлэхэд шаардагдах төрийн байгууллагаас авах 15 тусгай зөвшөөрлөөс 4 зөвшөөрлийг аваагүй. Газар эзэмшүүлэх зөвшөөрөл, түгээмэл тархацтай ашигт малтмалын ашиглалтын зөвшөөрөл, хаягдал ус зайлуулах зөвшөөрөл, усны сан бүхий газрын ашиглалтын төслийн дүгнэлтийг аваагүй нь баримтаар тогтоогджээ.

Мөн төсөл эхлүүлэхэд шаардлагатай Байгаль орчны менежментийн төлөвлөгөө батлагдаагүй, археологи, палеонтологи, түүх угсаатан зүйн хайгуулын тандалт, судалгааны ажил хийгдэж, дүгнэлт, тайлан гаргаагүй байхад яаран сандран голын бургас хядаж эхэлсэн.

Иймээс иргэд, олон нийт Л.Оюун-Эрдэнэ, Х.Нямбаатар нар мөнгө угаахаар адгаж, сандрахдаа Монголын олон хууль зөрчсөн гэж хардаж байна.

Түүнчлэн төслийн авто замын трассын өөрчлөлтөд нийт 112 нэгж талбар өртсөнөөс 58 нэгж талбарын газар эзэмшигч, ашиглагчтай зөвшилцөж, 54 нэгж талбарын иргэн, хуулийн этгээдтэй зөвшилцөөгүй байгаа нь Төсвийн тухай хуулийн 29.2 дахь заалттай нийцээгүй гэж үзэж байна.

Эцэст нь, Туулын хурдын замын төслийн тендер шалгаруулалт, төсвийн огцом өсөлт болон урьдчилгаа төлбөр олгосон асуудлууд хэтэрхий эргэлзээтэй байгаа тул аудитаар шалгаад орхих бус хууль хяналтын хүрээнд эцэслэн тогтоох шаардлагатай.