Азийн тэргүүлэгч валютууд ба ханшийн савлагаа

Дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийн гол хөдөлгүүр болох Ази тивийн тэргүүлэх гүрнүүдийн үндэсний мөнгөн тэмдэгтүүд сүүлийн жилүүдэд геополитикийн хурцадмал байдал, түүхий эдийн үнийн савлагаа болон АНУ-ын Холбооны нөөцийн банкны (ФРС) мөнгөний бодлогоос шалтгаалан ихээхэн савлагаатай байна. Тэгвэл Хятад, Япон, Энэтхэг, Өмнөд Солонгос зэрэг эдийн засгийн их гүрнүүдийн валютын өнөөгийн байдал, ханшийн өсөлт уналтын шалтгаан болон ирээдүй хэрхэн төсөөлөгдөж байна вэ.

Хятадын юань дэлхийн зах зээл дээр харьцангуй тогтвортой, тэр байтугай бусад Азийн валютуудтай харьцуулахад чангарах хандлагатай байна.

Ам.долларын эсрэг юанийн ханш 6.80–6.85 орчимд хэлбэлзэж байна. Сүүлийн үед юань ам.долларын эсрэг 3% орчим хувиар чангарч, Азийн бүс нутагтаа тодорхой хэмжээний "safe-haven" буюу эрсдэлгүй хамгаалалтын валютын үүргийг гүйцэтгэж эхлэв.

Хятадын дотоод эдийн засаг, ялангуяа үл хөдлөх хөрөнгийн салбар сул хэвээр байгаа ч экспортын чадавхи нь өндөр байна. АНУ болон Хятадын худалдааны хэлэлцээ харьцангуй тогтворжиж, тус улсын төв банкнаас ханшийг барих уян хатан зохицуулалт хийж байгаа нь юанийг огцом унахаас хамгааллаа. Олон улсын хөрөнгө оруулагчид тус улсыг түүхий эдийн үнийн шокноос хамгийн бага хохирол амсах орноор нэрлэж байна.

Шинжээчдийн таамаглаж буйгаар юанийн ханш цаашид ч тогтвортой байж, 6.75–6.80 нэгжид хүрч чангарах төлөвтэй. Хятад улс өөрийн валютыг олон улсын худалдааны тооцоонд илүү өргөн ашиглахыг зорьж байгаа нь дунд хугацаанд юанийн байр суурийг бэхжүүлнэ.

Японы иен сүүлийн хэдэн жилийн турш ам.долларын эсрэг түүхэн доод түвшиндээ хүрч суларсан ч өдгөө мөнгөний бодлогын эргэлтийн цэг дээр ирээд байна.

Одоогийн байдлаар ам.долларын эсрэг иенийн ханш 156–158 орчимд арилжаалагдаж байна. Өнгөрсөн хугацаанд ханш 160 давж унасан бөгөөд сүүлийн дөрвөн улирал дараалан сулрах төлөвтэй байна.

Японы Төв банк (BOJ) олон жилийн турш хасах хүүгийн бодлого баримталсан нь АНУ-ын өндөр хүүтэй зөрүү үүсгэж, хөрөнгө гадагшлах гол шалтгаан болсон юм. Үүнээс гадна эрчим хүчний үнийн өсөлт нь түүхий эд импортлогч Японы хувьд хүнд туссан. Гэвч Японы дотоодын инфляци өсөж, Төв банк нь хүүгээ алхам алхмаар нэмж эхэлсэн, мөн АНУ-ын Холбооны нөөцийн банк хүүгээ бууруулах хүлээлт үүссэн нь иенийг эргэн чангарахад нөлөөлж байна.

Ирэх оны эхэн үе гэхэд иенийн ханш 152–154 болж чангарах төлөвтэй байна. Хэрэв АНУ болон Японы Төв банкны хүүгийн зөрүү хумигдвал иен урт хугацааны депрессийн үеэсээ гарч, хүчирхэгжих дүр зураг харагдаж байна.

Энэтхэг нь Азийн хамгийн хурдан өсөж буй эдийн засаг боловч түүний үндэсний валют рупи сүүлийн үед гадаад хүчин зүйлийн нөлөөгөөр түүхэн сул түвшинд хүрлээ.

Нэг ам.доллар 94–95 рупитэй тэнцэж байна. Оны эхнээс рупийн ханш ам.долларын эсрэг 6 гаруй хувиар суларчээ.

Энэтхэг улс нь хэрэглэж буй түүхий газрын тосныхоо 85%-ийг импортоор авдаг. Ойрхи Дорнодын геополитикийн тогтворгүй байдал, Хормузын хоолойн тээврийн саатал зэргээс шалтгаалан газрын тосны үнэ өссөн нь Энэтхэгийн гадаад худалдааны алдагдлыг нэмэгдүүлж, рупийг хүчтэй сулруулав. Гадаадын хөрөнгө оруулагчид тус улсын хувьцааны зах зээлээс хөрөнгөө татаж байгаа нь ханшийн уналтыг улам хурдасгасан байна. Гэсэн хэдий ч Энэтхэгийн Төв банк (RBI) өөрийн 680 гаруй тэрбум ам.долларын валютын нөөцөөрөө девалюцийг зөөлрүүлж байгаа тул 1997 оны Азийн хямрал шиг нуралт үүсэхгүй байна.

Газрын тосны үнэ тогтворжих хүртэл рупийн ханш дарамттай хэвээр байх ба 95–96 орчимд баригдах төлөвтэй. Дунд хугацаанд тус улсын мэдээллийн технологи (IT) болон эмийн үйлдвэрлэлийн экспортын орлого рупийг дэмжих хөдөлгүүр болно.

Өмнөд Солонгосын вон нь дэлхийн технологийн салбарын идэвхжилт, ялангуяа хагас дамжуулагч болон хиймэл оюун ухааны (AI) экспортоос шууд хамааралтай байдаг онцлогтой.

Ам.долларын эсрэг воны ханш 1470-1480 орчимд хэлбэлзэж байна. Оны эхнээс 5.4%-иар суларсан үзүүлэлттэй байна.

Дэлхийн хэмжээнд хиймэл оюун ухааны технологийн тэсрэлт болж, Солонгосын чип үйлдвэрлэгчдийн экспорт нэмэгдсэн нь воныг дэмжиж байна. Гэвч нөгөө талаас, БНХАУ-ын дотоод эрэлт сул байгаа нь Солонгосын экспортын нэг том сувгийг хязгаарлаж, хөрөнгө оруулагчид ам.доллар руу хошуурах хөдөлгөөн үүсгэсэн нь воныг сулруулж байна.

Технологийн бүтээгдэхүүний эрэлт өндөр хэвээр байх тул ирэх улирлуудад воны ханш эргэн сэргэж, 1430-1450 түвшин рүү чангарах төлөвтэй байна.

Азийн тэргүүлэх валютуудын дүр зургийг нэгтгэн дүгнэвэл, 1997 оны Азийн санхүүгийн хямралын үеийнх шиг гэнэтийн дампуурал, системийн нуралт үүсэх эрсдэл маш бага байна. Учир нь Азийн орнуудын Төв банкууд хангалттай хэмжээний гадаад валютын нөөц бүрдүүлж, уян хатан ханшийн тогтолцоонд шилжсэн юм.

Азийн валютуудын, ялангуяа БНХАУ-ын юанийн харьцангуй чанга байдал болон ам.долларын дэлхийн зах зээл дээрх сулрал нь Монгол төгрөгийн ханш тогтвортой байхад эерэгээр нөлөөлж байна. Монгол Улсын гадаад валютын нөөц түүхэн дээд түвшиндээ (7.73 тэрбум ам.доллар) хүрч, алт, зэсийн үнэ олон улсад өндөр байгаа нь төгрөгийг ирэх саруудад тогтвортой байлгах гол суурь болж байна.