Их тэнгэр дэх уулзалт ба Ерөнхийлөгч ЮУ ЯРИВ!

Бүрэн эрхийн хугацаа нь жилийн дараа дуусах Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх “хаачих вэ” гэх асуулт шинэ Ерөнхийлөгч хэн болох вэ гэдгээс илүү анхаарлын тэмдэг болж байна.

Нэн ялангуяа Ерөнхий сайд асан, төрсөн нутгаасаа олж ирсэн, төдийгөөс өдий хүртэл Монголын улс төрд хөлийг нь дөрөөнд, гарыг нь ганзаганд хүргэж өгсөн нэгэн цагийн хуурай дүү асан Л.Оюун-Эрдэнийн хэвлэлд өгсөн ярилцлагынх нь “гол бай” Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн үг-үйлдэл бүгдэд сонирхолтой.

Тэр утгаараа Баасан гаригт Их тэнгэрт болсон Төрийн тэргүүний уулзалтад нэлээд олон сэтгүүлч уригдаж очсон, сэнтий тойрсон улс төрийн хэрүүлд ямар байр суурь илэрхийлэх вэ гэсэн хэрэгт дурлагчид цөөнгүй ч байлаа.

Тэнд Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх УИХ-ын гишүүдийг эгүүлэн татах хуулийн төслөө ерөнхий санаа, товч зорилготой нь танилцуулсан. Товчхондоо, түүний санаачилан, УИХ-д долоохон хоногийн өмнө өргөн барьчихаад байгаа хуулийн төслийн амин сүнс нь “төр төмбөгөр, ёс ёмбогор” байх тухай.

Жирийн иргэнээсээ илүү эрх эдэлдэг, үүргээ үл мэддэг, төрөө харааж нулимдаг, улсаа тонодог, хуулиа давж гишгэдэг ёс суртахуун нь уландаа орсон парламентын гишүүдэд уг хуулийн төсөл багагүй айдас төрүүлж буй нь үнэн.

Их тэнгэрийн уулзалтаас тав хоногийн өмнө Даваа (2026.03.09) гаригт, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачлан боловсруулсан Монгол Улсын Их хурлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг Тамгын газрынх нь дарга А.Үйлстөгөлдөр УИХ-ын дарга Н.Учралд өргөн барьсан, уг хуулийн товч танилцуулгад “УИХ гишүүн Үндсэн хууль зөрчсөн тухай ҮХЦ-ийн дүгнэлт гарсан тохиолдолд түүнийг УИХ хэлэлцэхгүй гэдэг боловч ийнхүү Үндсэн хууль зөрчсөн гишүүнийг эгүүлэн татахыг УИХ зөвшөөрөх эсэхээ УИХ хэлэлцэх агуулга бүхий хуулийн зохицуулалттай гэх, мөн гишүүн гэмт хэрэг үйлдсэн болох нь хуулийн хүчин төгөлдөр болсон шүүхийн шийдвэрээр тогтоогдсон байхад ч тус гишүүнийг эгүүлэн татах асуудлыг ТББХ болон УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэн шийдвэрлэхээр зохицуулсан байгаа нь холбогдох хуулийн заалтууд тодорхойгүй, бодитоор хэрэгжих боломжгүй болгож байгаа”-г дурджээ. Хэдийгээр Үндсэн хуулийн 29.З-д “УИХ-ын гишүүн бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэхдээ өргөсөн тангаргаасаа няцаж, Үндсэн хууль зөрчсөн бол түүнийг гишүүнээс эгүүлэн татах үндэслэл болно” гэж суулгаж өгсөн ч хэрэгжүүлэх арга зам нь тодорхойгүй, бүрхэг явж ирсэн нь “ор, мөр” төдий заалт болсон. Өнгөрсөн 30 жилийн хугацаанд дээрх заалтаар эгүүлэн татагдсан 1 ч гишүүн байгаагүй. Ингэлээ гээд парламентын дархлаа сайжирсангүй, эсрэгээрээ ёс суртахуунаар өлдсөн хууль тогтоох байгууллага нь хулгай, луйварчдын хуулиас нуугдах далим ч, оромж ч болж хувирсан. 

Л.Оюун-Эрдэнийг авч үлдэх гишүүдийн кноп хоёр тэрбумд хүрснийг илчилсэн нь УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу. Тэгвэл экс спикер Д.Амарбаясгаланг огцруулах орой ч эл “наймаа” явагдсаныг “Манай Дэмбэрэл юм үзээгүй болохоороо” гэдэг шиг ордны галзуу “лайв” дундаа гэрэл цохиулчихсан. Энэ мэт гишүүний кноп хэдэн тэрбумаар арилжаалж, хууль тогтоогчдыг хуультай, юутай нь худалдаж авахыг санаархдаг нь угтаа ардчилсан парламентын дархлаа аюулд орсны “шинж тэмдэг”. 

Хошигнол, егөөдөл, баримт тайлбартайгаар Ерөнхийлөгч хуулийн төслийнхөө гол зорилгыг танилцуулахдаа гал морин жил монголчууд ёс суртахууны хувьсгал хийх цаг болохыг зүгээр ч нэг онцлоогүй биз.

Хувь хүний ёс суртахуунд мэдээж олон зүйлийг жагсааж болно. Гэвч суртахууныг хуульчилж болдоггүй гэж Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнэ ярьсан нь худал үг. Уул шугамандаа ёс суртахууныг л хуульчилдаг. Хулгай хийхгүй байх, бусдыг залилахгүй байх, авлига авахгүй байх... гэх мэтээр бүгд ёс суртахууны ойлголт. Гэвч энэ ёс суртахууныг зөрчих нь хуулийн гэмт хэрэгт тооцогдоно.

Мэдээж, АН-ынхны шүүмжилсэнчлэн “даргын дэргэд” унгахыг тэнэг хүмүүс биш бол Монголын парламент арай ч ёс суртахууны ноцтой зөрчилд тооцохгүй байх. Нөгөө талдаа “унгахыг ёс суртахууны ноцтой зөрчилд тооцох уу” гэх асуултын ард эрх мэдэлтнүүдйн авлига, хулгайгаа нуух гэсэн л арга заль нуугдаж байж мэднэ. Үндсэндээ, асуудлыг хэн яаж харахаас шалтгаална гэсэн үг. Тэр тусмаа төрийн хүний ёс суртахууны хэмжээс бол энгийн биднээс тэс өөр байх учиртай. 

Парламент манай ардчиллын дархлаа мөн үү, мөн. Тэгвэл ардчиллын заналт дайсан нь авлига хулгай мөн үү, бас мөн. Атал халдашгүй байдлын ард нуугдсан авлигач, хулгайч нар жирийн иргэдийн өдөр тутам дагаж мөрддөг хуулийг тогтооно гэдэг “хуваарилалт”-ын хувьд бүр шог. 

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх өнгөрсөн хугацаанд бүрэн эрхийнхээ хүрээнд гэмт хэрэг үйлдсэн, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн 30 эмэгтэйд уучлалт үзүүлснээ тодотгосон. 

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх гадаад бодлогын хүрээнд хийсэн ажлуудаа танилцуулсан. Хойноо цэргийн, урдаа худалдааны дайнтай, хоёр их гүрний дунд орших жижиг улсын лидерүүдийн зовлон их. У.Хүрэлсүхийн хувьд гэрийн гадаах ажлаа нэр төртэйгөөр гүйцэтгэж яваа гэхэд болно. Түүний гадаад бодлого нь ерөнхийдөө “Монголын их амар амгалан”-г чиглэсэн.

Ромын хоёр паптай биечлэн уулзаж, нэгийг нь Монголдоо урьж авчирсан нь түүний гадаад харилцаа болон хувь хүний намтартаа үлдээх легаси юм. Үндэсний баяр наадмаараа дэлхийд хаадыг Их хааны өлгий нутагтаа урьж авчрах болсон нь дараа, дараагийн Төрийн тэргүүн нарын үргэлжлүүлж авч явах гадаад бодлогын өв болох ёстой.

Энэ жил онцгой содон зочдыг Монголд урьснаа У.Хүрэлсүх Ерөнхийлөгч дашрамд дуулгана билээ.

Сэтгүүлчдийн хамгийн ихээр сонирхож, хэрэгт дурлаж очсон гол “сэдэв” нь Ерөнхий сайд асны ярилцлагын хариуд Ерөнхийлөгч юу хэлэх бол?! Түүний үгэн доторх ҮГнээс уншсан үг бол “Төрийн тэргүүн бол гэрийн эзэн. Гэрийн эзэн хүн энд тэнд жижиг хов хөөцөлдөөд явах нь зохисгүй”.

Хэлэх үг хэзээд оройтдоггүй гэдэг. Ямартай ч тэрбээр хэзээ нэгэн цагт ярилцлага ч өгнө, ном ч бичнэ гэсэн.

Өнгөрсөн 30 жилд монголчуудын, Монголын амьдрал сайжирсан. Монгол хүний дундаж наслалт 70 болсон гэдгийг тэрбээр санамсаргүй хэлчихээгүй байх. Өнгөрсөн цагтай үргэлж “байлдаж” ирсэн нутгийн дүүдээ зориулсан үг байх талтай. 

Ерөнхий сайд асан Л.Оюун-Эрдэнээс ялгаатай нь Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн товч, тодорхой бас оновчтой зүйрлэл, ёжлол, ёгтлолоор хуулийн төслөө танилцуулсан, санаа бодлоо илэрхийлсэн

Ерөнхийдөө Их тэнгэрт иймэрхүү яриа, хөөрөө өрнөсөн. Эцэст нь Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх “Хаан болох хүсэлгүй” гэсэн шүү. “Японы хааныг хараад хаан хүн хэчнээн хэцүүг ойлгосон” гэнэ лээ. Энэ бол мэдээж ёгтлол. Гэхдээ хэн нэгэнд дайсанд үг байж ч мэднэ.