Гивлүүрийн цаадах хувь тавилан: “Child not brides”

Лалын ертөнц нь 1.9 тэрбум гаруй сүсэгтэн, газар зүйн асар том бүс нутгийг хамарсан олон талт соёл иргэншил юм. Тиймээс "мусульман гэрлэлт" гэдгийг нэг өнгөөр тайлбарлах боломжгүй. Учир нь, тухайн улсын хууль тогтоомж, угсаатны зан заншил, шашны урсгал болон эдийн засгийн нөхцөл байдлаас шууд хамаардаг.

Исламын шашны уламжлалт тайлбарт охидыг "бэлгийн төлөвшил" (bulugh) хүрсэн үед гэрлэх боломжтой гэж үздэг. Гэвч орчин үеийн ихэнх лалын улс орнууд гэрлэлтийн доод насыг хуулиар тогтоосон байдаг.

Турк, Тунис, Марокко зэрэг шашны нөлөө багатай (secular) орнуудад гэрлэлтийн насыг 18 гэж заасан. Харин Саудын Араб 2019 онд гэрлэлтийн доод насыг 18 болгон шинэчилсэн бол Индонез (хамгийн олон мусульман иргэнтэй улс) 2019 онд охидын гэрлэх насыг 16-аас 19 болгож нэмэгдүүлсэн юм.

Харин “The Guardian” болон “BBC”-ийн сурвалжлагуудаар Афганистан, Йемен, Судан зэрэг дайн дажин, ядуурал нүүрлэсэн орнуудад охидыг 13-15 насанд нь, зарим тохиолдолд түүнээс ч бага насанд нь гэрлүүлэх явдал гарсаар байгааг онцолжээ. Энэ нь ихэвчлэн гэр бүлийн эдийн засгийн дарамт болон "нэр төрөө хамгаалах" зорилготой байдаг байна.

Мусульман гэрлэлт бол зөвхөн шашны зан үйл биш, харин хууль ёсны гэрээ (contract) юм.

Никах бол гэрлэлтийн үндсэн ёслол. Энэ үеэр сүйт залуу болон бүсгүй (эсвэл түүний асран хамгаалагч) гэрчүүдийн өмнө гэрлэлтийн гэрээнд гарын үсэг зурдаг. Олон улсын хэвлэлүүдийн тэмдэглэснээр, орчин үед охид гэрлэх зөвшөөрлийг өөрөө өгөх нь нэмэгдэж байгаа ч хөдөө орон нутагт эцэг эхийн шийдвэр давамгайлсан хэвээр байна.

Махр нь сүйт залуугаас бүсгүйд өгч буй бэлэг буюу хөрөнгө юм. Энэ нь инжтэй адилгүй бөгөөд махр нь зөвхөн бүсгүйн өмч болж үлддэг. Хэрэв гэр бүл салвал энэ хөрөнгө эмэгтэйн санхүүгийн баталгаа болдог тул хүний эрхийн байгууллагууд үүнийг эмэгтэйчүүдийн хамгаалалт гэж үздэг.

Сүүлийн жилүүдэд булангийн орнууд (Саудын Араб, Арабын нэгдсэн Эмират)-д эмэгтэйчүүдийн эрх шинэчлэгдэж байна. Охид боловсрол эзэмших, машин барих, бие даан аялах эрхтэй болсноор гэрлэлтийн нас хойшилж, илүү орчин үеийн хэв маяг руу шилжиж байгааг “Reuters” агентлаг өгүүлжээ.

Зүүн Өмнөд Азийн орнууд болох Малайз, Индонезид лалын заншил нь нутгийн уламжлалтай холилдсон байдаг. Энд гэрлэлт нь илүү баяр ёслолын шинжтэй бөгөөд эмэгтэйчүүд нийгмийн амьдралд идэвхтэй оролцдог.

Афганистанд Талибаны дэглэм тогтсоноор охидын сурч боловсрох эрх хязгаарлагдаж, үүнийг дагаад бага насны гэрлэлт эргэн сэргэж буйг “Amnesty International” байгууллага зарласаар байна.

Олон улсын томоохон хэвлэлүүд мусульман эхнэрүүдийн хувь тавилангийн талаар бичихдээ дараах гурван асуудлыг хамгийн их хөнддөг:

БОЛОВСРОЛ БА ЭДИЙН ЗАСГИЙН ХАРААТ БАЙДАЛ

Эрт гэрлэсэн охид сургуулиа орхиход хүрдэг. “Human Rights Watch”-ийн тайланд дурдсанаар, боловсролгүй эмэгтэйчүүд нөхрийн гэр бүлээс бүрэн хараат болж, гэр доторх хүчирхийлэлд өртөх магадлал нь өндөр байдаг. Харин боловсролтой мусульман эмэгтэйчүүд өөрийн карьераа босгож, гэрлэлтийн гэрээндээ "салах эрх" эсвэл "хоёр дахь эхнэр авахгүй байх" зэрэг нөхцөлийг тусгуулж чадаж байна.

ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРСДЭЛ

Бага насны гэрлэлтийн хамгийн эмгэнэлтэй тал нь нөхөн үржихүйн эрүүл мэнд юм. “The New York times” сэтгүүлийн нийтлэлд бичсэнээр, 15-аас доош насны охидын төрөлтийн хүндрэлээс үүдэлтэй нас баралт нь лалын буурай орнуудад тулгамдсан асуудал хэвээр байна. Бие махбодь нь гүйцэд хөгжөөгүй охид эх болох нь тэдний эрүүл мэндийг ноцтой байдалд хүргэдэг.

САЛАЛТ БА ХУУЛИЙН ХАМГААЛАЛТ

Исламын хуулиар эрэгтэй хүнд салах эрх нь харьцангуй нээлттэй байдаг бол эмэгтэйчүүд шүүхээр дамжин салах нь хүндрэлтэй байдаг байв. Гэвч Египет, Иордан зэрэг оронд эмэгтэй хүн өөрийн “махр”-аас татгалзсанаар салах эрх зүйн орчин бүрддэг нь томоохон дэвшил болсныг “Al Jazeera” онцолжээ.

Мусульман охидын хувь тавилан нь зөвхөн шашин биш, харин тухайн улсын улс төрийн байдал, эдийн засгийн хөгжил, боловсролын системээс хамаарч байна. Дэлхий нийт "Child Not Brides" (Охид бол сүйт бүсгүй биш) хөдөлгөөнөөр дамжуулан лалын орнууд дахь бага насны гэрлэлтийг зогсоохыг уриалж байна. Охид боловсролтой байх тусмаа өөрийн амьдралыг шийдэх, гэрлэлтдээ тэгш эрхтэй оролцох боломж нь нэмэгдэж байгаа нь орчин үеийн Исламын ертөнцийн нэгэн итгэл найдвар юм.