Физиологи, мэдрэл судлалын нээлтүүдэд Нобелийн анагаах ухааны шагналыг олгож байна

Карл Дэйссерот (Karl Deisseroth), Петер Хегеманн (Peter Hegemann), Георг Нагел (Georg Nagel) нар гэрлээр идэвхждэг ионы суваг болон тархины мэдрэлийн эсүүдийг (нейрон) бичил гэрлээр идэвхжүүлдэг оптогенетикийн аргыг хөгжүүлсэн ажлаараа шалгарлаа.

The New York Times (2026-10-05)

Карл Дэйссерот, Петер Хегеманн, Георг Нагел нарт мэдрэл судлалын салбарт гаргасан нээлтүүдийг нь үнэлж Даваа гаригт Нобелийн шагналыг олгохоор болсон байна.

Эдгээр гурван эрдэмтэн гэрлээр идэвхждэг ионы суваг буюу тодорхой төрлийн уургуудыг судалж, тархины тодорхой хэсэг дэх мэдрэлийн эсүүдийг бичил гэрлийн тусламжтайгаар идэвхжүүлдэг оптогенетикийн шинэлэг салбарын үндсийг тавьсан тухай Нобелийн хорооны гишүүн Абдель Эль Манира мэдээлэв.

Уг нээлт нь тархины хэлхээ холбоо, сүлжээ хэрхэн ажилладгийг тодорхой болгосноос гадна хараагүй болох, сэтгэл гутрал, донтолт болон зөнөгөрөл зэрэг эмгэгийг эмчлэх шинэ боломжуудыг нээж байгаа юм.

Шагналын эзэд хэн байв?

Доктор Карл Дэйссерот. Станфордын Их Сургуулийн Биоинженерчлэл болон Сэтгэц ба зан төлөвийн шинжлэх ухааны профессор. Тэрбээр багийнхантайгаа хамт тархины мэдрэлийн эсүүдийг идэвхжүүлж, тодорхой зан төлөвийг анх удаа удирдаж чадах бичил оптик шилэн кабелийг зохион бүтээжээ.

Доктор Петер Хегеманн. Берлиний Хумбольдтын Их Сургуулийн Туршилтын биофизикийн профессор. Тэрбээр гэрлийг цахилгаан сигнал болгон хувиргадаг уургийг нээсэн байна.

Доктор Георг Нагел. Германы Вюрцбургийн Их Сургуулийн Ургамлын физиологийн профессор. Тэрбээр Доктор Хегеманны хамтаар уг уургууд нь гэрэлд цохигдохоор цахилгаан сигнал үүсгэдэг "гэрлээр идэвхждэг ионы суваг"-ийг агуулдаг болохыг нээжээ. Энэ нь мэдрэл судлаачдад уургийг идэвхжүүлэх боломж олгодог "унтраалга" болсон гэж профессор Эль Манира тодорхойлсон юм.

Энэхүү нээлт нь мэдрэл судлаачдад тархины мэдрэлийн эсүүдийг хүний тодорхой зан төлөвтэй холбон тайлбарлах боломжийг олгосон гэж Стокхольм дахь Каролинска институтийн Клиник генетикийн профессор, Нобелийн хорооны зөвлөх гишүүн Анна Веделл мэдэгдэв.

"Өмнө нь бидэнд зөвхөн тархины анатомийн буюу бүтцийн зураглал байсан" гэж профессор Веделл яриад, "Харин одоо бид функциональ буюу үйл ажиллагааны зураглалыг гаргаж, тархины өөр хэсгүүдийн эсүүд хоорондоо хэрхэн харилцдагийг ойлгох боломжтой болсон. Энэ нээлт нь тархины үйл ажиллагааг ойлгох огт өөр шинэ хэмжүүрийг нээж өглөө" хэмээн онцолжээ.

Физиологи, анагаах ухааны шагнал нь энэ онд олгогдох Нобелийн зургаан шагналын хамгийн эхнийх нь юм. Шагнал бүр нь тухайн салбарт хувь хүн эсвэл байгууллагын гаргасан шинэлэг, ач холбогдолтой нээлт, бүтээлийг үнэлдэг.

Физикийн Нобелийн шагнал: Мягмар гаригт Стокхольм дахь Шведийн Хааны Шинжлэх Ухааны Академиас зарлана. (Өнгөрсөн онд Жон Кларк, Мишель Х. Деворе, Жон М. Мартинис нар субатом ертөнцийн үзэгдлийг энгийн нүдээр харж болохуйц системд ажиглах боломжийг олгосон ажлаараа хүртэж байв.)

Химийн Нобелийн шагнал: Лхагва гаригт Шведийн Хааны Шинжлэх Ухааны Академиас зарлана. (Өнгөрсөн онд Сусуму Китагава, Ричард Робсон, Омар Яги нар хий болон бусад химийн бодисууд чөлөөтэй нэвтрэх боломжтой молекулын бүтцийг хөгжүүлснээрээ хүртжээ.)

Уран зохиолын Нобелийн шагнал: Пүрэв гаригт Стокхольм дахь Шведийн Академиас зарлана. (Өнгөрсөн онд антиутопи сэдэв болон өвөрмөц хэв маягаараа алдартай Унгарын зохиолч Ласло Краснахоркаи авч байв.)

Нобелийн Энх тайвны шагнал: Баасан гаригт Осло дахь Норвегийн Нобелийн Институтээс зарлана. (Өнгөрсөн онд Венесуэлийн авторитар ерөнхийлөгчийг эсэргүүцэх хөдөлгөөнийг өрнүүлсэн Мария Корина Мачадо хүртсэн юм.)

Эдийн засгийн Нобелийн шагнал: Ирэх долоо хоногийн Даваа гаригт Шведийн Хааны Шинжлэх Ухааны Академиас зарлана. (Өнгөрсөн онд Жоел Мокир, Филипп Агион, Петер Ховитт нар технологийн дэвшил болон эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийн хоорондын хамаарлыг тайлбарласан судалгаагаараа хүртэж байв.)

Шалгаруулалтын бүх зарыг Нобелийн шагналын албан ёсны байгууллагаас шууд дамжуулан хүргэдэг.