НүүрАНАЛИЗМЭДЭЭЯРИЛЦЛАГАШАР МЭДЭЭВИДЕОФАКТЧЕКENGLISH中文РУССКИЙ

Холбоосууд

  • Редакцийн баримтлах зарчим
  • Холбоо барих
© 2025 Mono.mn. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Сайт хөгжүүлэлт:Emerald Software LLC
Африкийн эдийн засгийн ирээдүй Вашингтоноос хамаарах ёсгүй
АНАЛИЗ

Африкийн эдийн засгийн ирээдүй Вашингтоноос хамаарах ёсгүй

3 өдрийн өмнө
Г.Пүрэвсүх

Г.Пүрэвсүх

Гадаад мэдээний тоймч

ӨАБНУ болон Руандаг AGOA хөтөлбөрөөс хасах Трампын шийдвэр нь Африк тив өөрийн эдийн засгийн интеграцчиллыг яаравчлах ёстойг харуулж байна.

Al Jazeera (2026-11-18)

Есдүгээр сарын 2-нд АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Конгрессын үнэмлэхүй дэмжлэгийн дагуу Африкийн өсөлт, боломжийн тухай хуулийг (AGOA) 2028 оны эцэс хүртэл сунгах хуульд гарын үсэг зурсан юм. Гэсэн хэдий ч ердөө хоёрхон сарын дараа буюу арваннэгдүгээр сарын 2-нд түүний засаг захиргаа 2027 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс эхлэн ӨАБНУ болон Руанда улсуудыг уг хөтөлбөрт хамрагдах эрхийг хасах төлөвлөгөөтэй байгаагаа зарлав.

Энэхүү шийдвэр нь AGOA хөтөлбөрийн гол сул талыг илчилж байгаа юм. Африкийн эдийн засаг нь Вашингтон улс төрийн тэргүүлэх чиглэлээ өөрчлөх бүрдээ цуцалж болдог худалдааны хөнгөлөлтөөс шууд хамааралтай байсаар иржээ.

AGOA нь Сахарын цөлөөс урагш Африкийн 33 (одоогийн байдлаар) улсад зориулсан АНУ-ын худалдааны хууль юм. Тус хууль нь эдгээр улс оронд олон мянган нэр төрлийн бүтээгдэхүүнийг АНУ-ын зах зээлд гаалийн татваргүй экспортлох боломж олгох зорилгоор 2000 оны тавдугаар сарын 18-нд батлагдсан бөгөөд эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих, АНУ болон Африк тивийн хоорондын худалдааг өргөжүүлэх, эдийн засаг, улс төрийн шинэчлэлийг хөхиүлэн дэмжих стратегийн механизм хэмээн сурталчлагдаж байв.

Эхэндээ AGOA нааштай үр дүн авчирсан. Уг хөтөлбөр Африк даяар 300,000 гаруй шууд болон 1.3 сая шууд бус ажлын байрыг бий болгосон гэх тооцоо бий. АНУ-ын Худалдааны төлөөлөгчийн газрын 2024 оны тайланд дурдсанаар, 2023 онд АНУ болон Африкийн хоёр талын худалдаа эргэлт $47.5 тэрбумд хүрсний дотор AGOA болон Хөнгөлөлтийн ерөнхий тогтолцооны (GSP) хүрээнд $9.7 тэрбумын импорт хийгдсэн ба үүний $5.5 тэрбумыг хувцас, хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн зэрэг газрын тосны бус бараа бүтээгдэхүүн эзэлж байжээ.

Гэвч сүүлийн үеийн тоон мэдээллүүд сорилт нэмэгдэж байгааг харуулж, зарим үзүүлэлтүүд бүр буурч байгааг илтгэж байна. Конгрессын Судалгааны Албаны тайлангаас харахад AGOA-гийн гаалийн татваргүй нөхцөлөөр орж ирсэн АНУ-ын импорт 2024 онд $7.9 тэрбум байсан бол 2025 онд $5 тэрбум болж огцом буурчээ.

Германы Хөгжил, Тогтвортой Байдлын Хүрээлэнгийн (IDOS) өөр нэгэн судалгаанд хөтөлбөрт хамрагдах эрхийн тодорхойгүй байдал болон богино хугацааны сунгалтаас үүдэн Сахарын цөлөөс өмнөх Африкаас АНУ-д нийлүүлэх импортод AGOA болон GSP-ийн хөнгөлөлт эдэлсэн хувь хэмжээ 2008 онд 80%-иас давж байсан бол 2021 онд ойролцоогоор 24.7% болж огцом унасныг тэмдэглэсэн байна.

Хөтөлбөрт хамрагдах эрхтэй Сахарын цөлөөс өмнөх Африкийн цөөн хэдэн улс л уг хөтөлбөрийн үр шимийн дийлэнхийг хүртдэг. ӨАБНУ нь жил бүр олон тэрбум долларын бүтээгдэхүүн АНУ руу экспортолдог хамгийн том үр шим хүртэгч нь бол бусад ихэнх орон уг хөнгөлөлтийг бүрэн ашиглаж чаддаггүй.

Түүнчлэн АНУ уг хөтөлбөрийн хөнгөлөлтийг хоёр талын гэрээгээр бус, нэг талын санаачилгаар зохицуулдаг тул Вашингтон зах зээлийн шинэчлэл, хүний эрх, хөдөлмөрийн стандарт зэрэг өөрийн үнэлгээ, шалгуур үзүүлэлтэд үндэслэн аль ч улсыг хасах эсвэл дахин сэргээх эрхтэй байдаг.

Хөтөлбөр хэрэгжиж эхэлснээс хойш AGOA-гаас хасагдсан зарим улс орон уг шийдвэрийн сөрөг нөлөөг шүүмжилсээр ирсэн. Тухайлбал 2022 онд Этиопын эрхийг түдгэлзүүлснээр оёдлын салбарын олон мянган ажлын байр хаагдахад хүрсэн юм.

Бодит байдал дээр хөтөлбөрт хамрагдах эсэхийг шийдвэрлэхэд AGOA-гийн албан ёсны шалгуур үзүүлэлтээс илүү Вашингтоны геополитикийн ашиг сонирхол голлох жин дардаг.

Трампын засаг захиргаа ӨАБНУ болон Руандаг AGOA-гаас хасах шийдвэр гаргасан нь үүний тод жишээ юм. Энэ хоёр улс хоёулаа Вашингтоны ашиг сонирхолтой зөрчилдсөн, засаг захиргааны зүгээс аюул заналхийлэл гэж үзэж буй бодлого явуулж ирсэн.

ӨАБНУ нь АНУ-ын өрсөлдөгчид болох Хятад, Оростой эдийн засаг, улс төрийн харилцаагаа бэхжүүлж байгаа бөгөөд Америкийн худалдаа, хөрөнгө оруулалтад саад учруулсан гэх Вашингтоны буруутгал, мөн “цагаан арьстнуудыг хоморголон устгаж байна” гэх Трампын мэдэгдлээс шалтгаалаад байна.

Түүнчлэн Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улсын зүүн хэсэгт үйл ажиллагаа явуулдаг M23 босогчдын бүлэглэлийг Руанда дэмждэг гэх мэдээлэл нь тус бүс нутгийн чухал ашигт малтмал дахь АНУ-ын ашиг сонирхолтой зөрчилдөхөд хүргэжээ.

AGOA-гийн импортын хэмжээ огцом буурч, АНУ-ын худалдааны бодлого тогтворгүй болж, сунгалтын хугацаа богино байгаа нь Африкийн экспортлогчдыг туйлын эмзэг байдалд оруулж байна. AGOA-гийн эрхээ алдах нь гаалийн шууд хүндрэлүүдийг дагуулж, зарим бүтээгдэхүүний тариф 15%-иас 20% хүртэл нэмэгдэхэд хүргэдэг. Эцсийн дүндээ эдгээр урьдчилан таамаглах аргагүй сунгалтууд нь AGOA-г Африкийн бие даасан аж үйлдвэрийн бааз суурийг бий болгоход саад болж, Африк тивийн чөлөөт худалдааны бүсийг (AfCFTA) эрчимжүүлэх явдлыг тивийн нэн тэргүүний зорилт болгож байна.

Африкт стратегийн тэсвэр хатуужил, эдийн засгийн бие даасан байдлыг бий болгох шаардлагатай байгаа тул тивийн эдийн засгийн алсын хараа гадаадын засаг захиргаадын өөрчлөгдөж буй бодлого эсвэл нэг талын шийдвэрийн барьцаанд үлдэх учиргүй. AfCFTA нь 2018 оны гуравдугаар сарын 21-нд Руанда улсын Кигали хотноо Африкийн Холбооны (AU) ивээл дор гарын үсэг зурсан түүхэн худалдааны хэлэлцээр бөгөөд 2019 оны тавдугаар сарын 30-нд албан ёсоор хүчин төгөлдөр болж, 2021 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс худалдаа хийж эхэлсэн юм.

Энэхүү хэлэлцээр нь Африкийн Холбооны гишүүн орнуудыг 1.3 тэрбум гаруй хүн амтай, нийт дотоодын нийт бүтээгдэхүүн (ДНБ) нь $3.4 их наядаас давах нэгдсэн зах зээлд нэгтгэх зорилготой.

Бүс нутгийн өргөн уудам зах зээлд түшиглэх нь AGOA зэрэг хөнгөлөлттэй худалдааны гэрээг цуцлах эсвэл өндөр тариф гэнэт тогтоох зэрэг гаднын цочролын нөлөөг бууруулна. Одоогоор Африкийн орнуудын хоорондын худалдаа тивийн нийт худалдааны дөнгөж 15%–18%-ийг эзэлж байгаа тул AfCFTA нь тарифын шугамын 90%-ийн гаалийн татварыг үе шаттайгаар тэглэх замаар дотоод худалдааг идэвхжүүлж, тарифын хэлбэлзлээс үүдэлтэй барууны зах зээлийн уналтаас хамгаалах зөөлөвч бий болгохыг зорьж байна.

AGOA болон бусад олон гадаад хэлэлцээрүүд Африкийг ихэвчлэн түүхий эд нийлүүлэгчийн хэмжээнд барьж ирсэн. Харин AfCFTA нь бүс нутгийн нэмүү өртгийн сүлжээг хөгжүүлэхийг дэмждэг бөгөөд үүний хүрээнд Африкийн нэг улс түүхий эд үйлдвэрлэж, нөгөө улс нь түүнийг эцсийн бүтээгдэхүүн болгон боловсруулж, улмаар тарифын саад багатайгаар тив доторх хэрэглэгчдэд худалдах боломж бүрдэнэ.

AfCFTA нь тив дамнасан худалдаанд шаардлагатай хэрэгслүүдийг хөгжүүлэхэд мэдэгдэхүйц ахиц дэвшил гаргаад байна. Хэлэлцээрийн хүрээн дэх худалдааны санаачилгад оролцож, хөнгөлөлттэй тарифын зохицуулалтыг ашиглаж буй орнуудын тоо ӨАБНУ, Египет, Нигери, Гана, Кени, Руанда, Тунис зэрэг улсаар өргөжин тэлжээ.

2022 оны нэгдүгээр сарын 13-нд нэвтрүүлсэн Пан-Африкийн Төлбөр Тооцооны Систем (PAPSS) нь банк, санхүүгийн байгууллагуудад Африкийн үндэсний валютаар хил дамнасан гүйлгээ хийх боломжийг олгож, ам.доллар зэрэг гадаад валютаас хамаарах хамаарлыг бууруулж байна.

Мөн Африкийн Холбоо шударга өрсөлдөөнийг дэмжих, цахим худалдааг хөнгөвчлөх зорилгоор 2023 оны хоёрдугаар сард өрсөлдөөний бодлогын, 2024 оны хоёрдугаар сард дижитал худалдааны протоколуудыг тус тус баталсан. 2026 оны наймдугаар сард AfCFTA-гийн Нарийн бичгийн дарга нарын газар гаалийн тогтолцоог шинэчлэх, цахимжуулах тухай хэлэлцээрт гарын үсэг зурлаа. Түүнчлэн хөгжиж буй орнууд болон жижиг, дунд үйлдвэрүүдэд (ЖДҮ) нэгдсэн зах зээлийн шаардлагад дасан зохицоход нь дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор $8 тэрбум–$10 тэрбумын санхүүжилтийн хэрэгцээтэй AfCFTA-гийн Зохицуулалтын Санг идэвхжүүлсэн.

AfCFTA зорилгоо биелүүлж, Африкийн бус харин барууны ашиг сонирхлыг нэн тэргүүнд тавьдаг тогтворгүй дэлхийн худалдааны хэлэлцээрүүдээс хамаарах хамаарлыг бууруулахын тулд тив даяар тарифын болон тарифын бус саад тотгорыг арилгаж, бараа, үйлчилгээний чөлөөтэй шилжилт хөдөлгөөнийг хангах худалдаа, зохицуулалтын бодлогыг уялдуулах замаар эдийн засгийн интеграцчиллыг улам эрчимжүүлэх шаардлагатай хэвээр байна.

Дотоодын зах зээлээ сайжруулахын тулд Африкийн орнууд хоорондын бараа, үйлчилгээний тээвэрлэлтийн зардлыг бууруулах хил дамнасан дэд бүтцийг байгуулахад өндөр өртөгтэй, эрсдэлтэй хөрөнгө оруулалт хийх ёстой. Энэхүү дэд бүтцэд авто зам, төмөр замын зэрэгцээ дижитал эрчим хүчний сүлжээ нэн чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.

Африк тив зөвхөн түүхий эд экспортлохоос татгалзаж, дотоодын үйлдвэрлэл, инновацад тулгуурласан бүс нутгийн хүчирхэг нэмүү өртгийн сүлжээг бий болгох ёстой. Тивийн өргөн уудам зах зээлийн хэрэгцээг хангах нь эдийн засгийн бие даасан байдлыг бэхжүүлж, гаднын улс төрийн шийдвэр болон нэг талын худалдааны гэрээний хугацаа дуусахаас үүдэлтэй эмзэг байдлыг бууруулах болно.

 
Г.Пүрэвсүх

Г.Пүрэвсүх

Гадаад мэдээний тоймч

 
FacebookX.com

Сэтгэгдэл бичих

Хүндэтгэлтэй, соёлтой хэлж бичихийг хүсье. Сэтгэгдлийг нийтлэлийг уншигчид шууд харна.

Илгээснээс хойш таны сэтгэгдэл шууд нийтлэгдэнэ. Зөрчилтэй контент илэрвэл устгана.

Сэтгэгдлүүд (0)

Одоогоор сэтгэгдэл байхгүй байна. Та хамгийн түрүүнд сэтгэгдэл үлдээнэ үү.

Холбоотой мэдээ

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

У.Хүрэлсүх: Эх орныхоо эрх ашгаас урвасан хэнтэй ч Монгол төр тохиролцох ёсгүй

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх өөрийн хүсэлтээр албан тушаалаасаа огцрох хүсэлтээ өгсөн. Түүний хүсэлтийг УИХ-аар хэлэлцэж, олонхын саналаар түүнийг үүрэгт ажлаас нь чөлөөлөхийг дэмжлээ.

Nov 19, 2026

У.Хүрэлсүхийн УДИРТГАЛ ба УЛС ТӨР

У.Хүрэлсүхийн УДИРТГАЛ ба УЛС ТӨР

Н.Учралын нэг сумаар буудах ХОЁР ТУУЛАЙ!

Н.Учралын нэг сумаар буудах ХОЁР ТУУЛАЙ!

Зэсийн баяжмалын арилжааны идэвхжил нэмэгдэж, молибдений баяжмалын үнэ огцом өслөө

Зэсийн баяжмалын арилжааны идэвхжил нэмэгдэж, молибдений баяжмалын үнэ огцом өслөө