"Хайрын гормон" сэтгэл гутралыг эмчилдэг

Хүний бэлгийн харилцаа нь зөвхөн нөхөн үржихүйтэй холбоотой биологийн үйл явц биш, харин хүний бие махбод, сэтгэл зүй, нийгмийн харилцаанд нөлөөлдөг олон талт физиологийн процесс юм. Сүүлийн жилүүдэд хийгдсэн судалгаануудын үр дүнгээс харахад бэлгийн идэвхтэй амьдрал нь хүний эрүүл мэндэд эерэг нөлөө үзүүлэхэд чухал үүрэгтэй бөгөөд энэ нөлөө нь голчлон хүний бие дэх дааврын өөрчлөлтүүдтэй холбоотой байдаг. Ялангуяа бэлгийн харилцааны үед ялгардаг Oxytocin, Dopamine, Endorphins, Testosterone, болон Estrogen зэрэг даавар нь хүний биеийн олон системд нөлөөлдөг.

Бэлгийн харилцааны үед хамгийн их судлагдсан даавруудын нэг бол окситоцин юм. Окситоциныг заримдаа “хайрын гормон” гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ даавар нь хүний хоорондын итгэлцэл, дотно мэдрэмжийг нэмэгдүүлдэг. Судалгаагаар бэлгийн харилцаа болон дур тавих үед окситоцины ялгаралт огцом нэмэгддэг нь тогтоогдсон. Америкийн мэдрэлийн шинжлэх ухааны сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаанд дурдсанаар окситоцин нь зөвхөн сэтгэл хөдлөлийн холбоог бэхжүүлэхээс гадна стрессийн гормон болох кортизолын түвшинг бууруулах нөлөөтэй байдаг (Carter, 2014). Үүний үр дүнд бэлгийн харилцаа нь сэтгэл гутрал, түгшүүрийн түвшинг бууруулахад тодорхой хэмжээгээр нөлөөлж чаддаг.

Мөн бэлгийн харилцааны үед тархины шагналын систем идэвхжиж Dopamine их хэмжээгээр ялгардаг. Допамин нь хүний таашаал, урам зориг, аз жаргалын мэдрэмжийг бий болгоход чухал үүрэгтэй нейротрансмиттер юм. Зарим судлаач бэлгийн харилцааг тархины шагналын системийг идэвхжүүлдэг байгалийн үйл ажиллагааны нэг гэж үздэг. 2016 онд хийгдсэн нейро-дүрслэлийн судалгаагаар бэлгийн таашаал авах үед тархины ventral striatum бүс идэвхждэг бөгөөд энэ нь допамины ялгаралттай шууд холбоотой болохыг тогтоосон (Holstege et al., 2016).

Үүнээс гадна бэлгийн харилцааны үед ялгардаг эндорфин хэмээх дааврууд нь байгалийн өвдөлт намдаагчийн үүрэг гүйцэтгэдэг. Эндорфин нь тархинд ялгарч, өвдөлтийн мэдрэмжийг бууруулж, тайвшрал бий болгодог. Зарим судалгаанд тогтмол бэлгийн амьдралтай хүмүүсийн стрессийн түвшин харьцангуй бага, нойрны чанар илүү сайн байдаг нь эндорфины ялгаралттай холбоотой гэж үзсэн байдаг (Brody & Kruger, 2006).

Бэлгийн харилцаа нь мөн testosterone болон estrogen зэрэг бэлгийн дааврын түвшинд нөлөөлдөг. Эрэгтэйчүүдэд тестостерон нь булчингийн масс, ясны нягтрал, бэлгийн дур хүсэлд чухал үүрэгтэй. Зарим судалгаагаар тогтмол бэлгийн идэвхтэй амьдралтай эрчүүдийн тестостероны түвшин харьцангуй тогтвортой байдаг гэж үздэг (Dabbs & Mohammed, 1992). Харин эмэгтэйчүүдийн хувьд эстроген нь нөхөн үржихүйн системийн үйл ажиллагаа, арьсны уян хатан байдал, ясны эрүүл мэндэд чухал үүрэгтэй бөгөөд бэлгийн сэрэл болон бэлгийн харилцааны үед түүний ялгаралт тодорхой хэмжээгээр нэмэгддэг.

Зүрх судасны эрүүл мэндийн хувьд ч бэлгийн харилцаа тодорхой ашиг тустай гэж зарим судалгаа үздэг. Бэлгийн үйл ажиллагаа нь биеийн дунд зэргийн ачаалалтай хөдөлгөөнтэй төстэй физиологийн өөрчлөлтүүдийг үүсгэдэг. Америкийн зүрх судасны холбооны судалгаанд тогтмол бэлгийн амьдралтай хүмүүсийн дунд зүрх судасны өвчний эрсдэл харьцангуй бага байж болохыг дурдсан байдаг (Levine et al., 2012). Энэ нь гормоны өөрчлөлт, стресс буурах, судасны үйл ажиллагаа сайжрах зэрэг хүчин зүйлтэй холбоотой байж болно.

Гэсэн хэдий ч бэлгийн эрүүл мэнд нь зөвхөн гормоны асуудал биш бөгөөд сэтгэл зүй, харилцаа, амьдралын хэв маяг зэрэг олон хүчин зүйлсийн нийлбэр үр дүн юм. Эрүүл, хүндэтгэлтэй, аюулгүй бэлгийн харилцаа нь хүний ерөнхий эрүүл мэндэд эерэг нөлөө үзүүлэх боломжтой. Орчин үеийн анагаах ухаанд бэлгийн эрүүл мэндийг хүний амьдралын чанарын чухал бүрэлдэхүүн хэсэг гэж үздэг бөгөөд гормоны зохицуулалт, тархины нейрохимийн үйл явц, сэтгэл зүйн хүчин зүйлсийн харилцан үйлчлэл нь хүний биеийн олон системд нөлөөлдөг цогц биологийн процесс юм.