М.Энхсайханы төслөөр Тавантолгойг эргэлтэд оруулсан бол их наядын хулгай, луйвар гарахгүй байв!

Эрүүгийн хэрэгт яллагдагчаар татагдсан А.Амундра Шанхайн тансаг буудлаасаа уут, уут мөнгөний зураг нийтлэж, авлигын хэргээ ил цагаан дэлгэх болсон. Түүнийг хүн гүтгэсэн, хүнийг хахуульдсан эсэхийг зүй нь ажлаа хийдэгсэн бол АТГ мөрдөн шалгаж, тогтоох ёстой юм.

А.Амундра нь төмөр замын төслийг хэрэгжүүлсэн “Бодь интернешнл”-ийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан, Х.Баттулгын болоод Л.Оюун-Эрдэнэтэй нэр холбогддог оффтейк гэрээ, нүүрсний хулгай, сая, сая долларын авлигын хэргийн гол гүйцэтгэгч бас гол хамжигч юм.

Эдийн засагт асар их хохирол учруулсан, өдгөө өч, төчнөөн их наядын хулгай, луйврын гол дуулиан болоод байгаа Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн мухар төмөр замыг барихаас өмнө Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газарт Монгол Улсын сайдаар ажиллаж байхдаа М.Энхсайхан Тавантолгойн ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах төслийг боловсруулсан юм.

Хорлонтой нь, М.Энхсайханы төслийг гацаасан гол хүн бол УИХ-ын гишүүн Х.Баттулга, УИХ-ын дарга асан З.Энхболд нар агаад өнөөдрийн улс төрийн гол сенсаац болоод байгаа сая, сая долларын хулгай луйвар ч тэднээс холуур тойрохгүй нь тодорхой юм.

Тавантолгой ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулахаар Сү.Батболдын Засгийн газар олон улсын анхны нээлттэй тендерийг 2011 онд зарласан байдаг. Тендерт олон улсын 15 компани оролцсоноос АНУ, Хятад, Оросын гурван компанийг шалгаруулсан боловч хамгийн гол нь өөрийн хөрөнгөөр төмөр барих асуудлыг тэд дэмжээгүйгээс болоод эхний оролдлого талаар болсон юм.

Үүнээс 3 жилийн дараа  Ардчилсан нам парламентад олон суудал авснаар 2014 онд УИХ-ын 34-р тогтоолыг батлаж, Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газар Тавантолгой ордод төсвөөс нэг ч төгрөг гаргахгүйгээр төслийг хэрэгжүүлэх хөрөнгө оруулагчдыг нээлттэй тендерээр шалгаруулсан. Тендерт Монголын “Энержи ресурс”, Хятадын “Шинхуа ресурс”, Японы “Сүмитома” нарын хамтарсан консерциум шалгарсан байдаг.

М.Энхсайханы боловсруулсан төсөлд:

1. Тавантолгой ордын тусгай зөвшөөрөл Монголын төрийн эзэмшилд байна.

2. Хөрөнгө оруулалтын гэрээг 30 жилээр байгуулна. Монголын Засгийн газар зөвшөөрсөн тохиолдолд сунгана.

3. Хөрөнгө оруулагч тал “Чалко” компанийн өр төлбөрийг бүрэн төлнө.

4. Ордыг түшиглэн нүүрс боловсруулах үйлдвэр, төмөр замын дэд бүтэц барих, бүтээгдэхүүнийг гадаад зах зээлд гаргана.

5. Хөрөнгө оруулалтын гэрээ болон Концессын гэрээний хүрээнд "Монголын төмөр зам" ТӨХК-ийн хэрэгжүүлж ирсэн Гашуунсухайт төмөр замд Чингис бондоос зарцуулсан бодит зардлыг санхүү, техникийн болон хууль зүйн дүн шинжилгээнд үндэслэн Засгийн газарт буцаан төлнө.

6. Гэрээ зурагдсанаас хойш шууд төлбөрт 650 орчим сая ам.доллар, дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалтад 3 тэрбум орчим ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийнэ.

7. Монгол Улсын хуулинд заасан бүх татвар хураамжийг төлнө.

8. АМНАТ-т 5-8 хувийн роялти төлнө.

9. Хөрөнгө оруулагч тал нүүрсэн бүтээгдэхүүнийг хоёроос доошгүй зах зээлд борлуулах үүрэг хүлээнэ. Бүтээгдэхүүний 75%-ийг БНХАУ-ын зах зээлд, 25%-ийг Япон, Солонгос, Энэтхэгийн зах зээлд гаргана..., гэсэн шаардлагуудыг тусгаж, хөрөнгө оруулагчид ч үүнийг нь хүлээн зөвшөөрсөн байдаг.

Хоржоотой нь парламентаар гэрээг хэлэлцүүлж, үзэглэхийн өмнө УИХ-ын дарга (асан) З.Энхболд Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газрыг барьцаалж, төслийг унагааж байв. Ямар сайндаа л АН дахь МоАХ фракцийн гишүүн асан Л.Эрдэнэчимэг “Тавантолгойг гацаасандаа баяртай байгаа”-гаа хэвлэлд хүртэл нуугаагүй юм. Тухайн үед Тавантолгойн ордыг ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг шалгах, дүгнэлт гаргах УИХ-ын ажлын хэсгийн ахлагчаар ажилласан Л.Эрдэнэчимэгийн М.Энхсайханд тавьсан ганц асуулт нь: Оросын эрх ашиг хаана байна вэ..?

М.Энхсайханы төслийг гацаасан нь Оросын болоод дотоодын нэр бүхий улстөрчдийн тодорхой эрх ашгийг хөндсөн болох нь олон үйл явдлаас одоо ч нотлогдсоор байна. Төслийг гацаасны үр дагавар эдийн засагт хор хохирол учруулсан хэвээр, улс төрийн хагарал, талцлын гол сэдэв болсоор ч байна.

Монголын Тавантолгойн төслийг гацааснаас төд удалгүйхэн ОХУ нүүрсний “Эльга” төслөө амжилттай хэрэгжүүлж, Хятадтай холбох 321 км нарийн төмөр замыг барьж ашиглалтад оруулсан юм. Энэ хугацаанд Монгол Улс хамгийн багадаа 100 их наядын орлогоо алдав.

Женко.Баттулга Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсоны дараа М.Энхсайханыг хилс хэргээр яллаж, “Бодь групп”-ын Д.Баясгаланд Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын төслийг хариуцуулсан билээ. Д.Баясгалан нь төслийн гүйцэтгэгчээр А.Амундраг ажиллуулсан агаад төмөр замын бүтээн байгуулалтын санхүүжилтээ нууцлах үүднээс “Эрдэнэс Тавантолгой” компани болон “Бодь интернешнл”-ийн хооронд 6 оффтейк гэрээ байгуулж, анхны санхүүжилтээ $682 саяар тооцсон ч, бүтээн байгуулалтын явцад зардал нь нэмэгдсээр $1.28 тэрбум болсон.

Оффтейк гэрээнд нэг тонныг нь тогтмол $60-аар тооцож, $1.28 тэрбумын төлбөрт 15 сая тонн коксжих нүүрсийг "Бодь интернешнл"-д бартераар өгөхөөр тусгасан. Тухайн үед Хятадын Ганцмод боомт дээр коксжих нүүрсний үнэ чанараасаа хамааран тонн нь $150-300-д хэлбэлзэж байсан гэвэл багадаа л $90-200-ийн зөрүү яригдана.

Хэдийгээр "Бодь интернешнл” төмөр замын бүтээн байгуулалтын эрсдэлээ үүрч, санхүүжилтээ өөрсдөө босгосон гэж тайлбарладаг ч, зах зээлийн үнээс 5 дахин хямд үнээр тооцож авсан нь "Эрдэнэс Тавантолгой" ХК-д болон улсын төсөвт орох ашиг авлига, хулгайн замаар орсон байх магадлал өндөр. А.Амундрагийн гаргаж тавьсан зургаас харвал уут, уут мөнгө тэдний хувьд зүгээр л “чихрийн цаас” төдий байжээ гэлтэй.

Хамгийн аймшигтай нь, Монголын Улсын төсөвт орж, станц, эмнэлэг, сургууль, цэцэрлэг болох ёстой цүнх, цүнх мөнгөөр тэд улс төрийн намуудыг, улстөрчдийг, хууль тогтоогчдыг, бодлого боловсруулагчдыг, шүүх цагдааг, хэвлэл мэдээллийг, сошиал сүлжээг, гудамжны жагсагчдыг, шантаажны бүлэглэлийнхнийг худалдан авдаг байж. Өнөөдөр ч нүүрснээс хулгайлсан тэр их мөнгөөрөө Монголын төрийг гаднаас, гадаадаас бужигнуулж байна.

Үндсэндээ, М.Энхсайханы төслийг унагааж, түүнийг шоронд хийсний цаад зорилго нь  Х.Баттулга, З.Энхболд нарын бүлэглэл төмөр зам болон нүүрснээс мөнгө угаах байсан нь улам бүр ойлгомжтой болж байна. Уг нь, М.Энхсайханы боловсруулсан төслөөр Тавантолгой ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулсан бол их наяд, их наядын авлига, хулгай энэ улсад нүүрлэхгүй байлаа гэж!