Түр зуурын тайвшрал ба эргэн ирсэн түгшүүр ба Монголын эерэг сөрөг дохио

2026 оны 4-р сарын хоёр дахь долоо хоног хөрөнгийн зах зээлийн түүхэнд геополитикийн огцом эргэлт болон технологийн салбарын ширүүн өрсөлдөөн сүлэлдсэн, туйлын савлагаатай өдрүүд болж өнгөрлөө. Ойрхи Дорнод дахь дайны нөхцөл байдал, АНУ-ын дотоод улс төр болон "Meta"-ийн хиймэл оюун ухааны шинэ алхам зэрэг нь зах зээлийн гол хөдөлгөгч хүчин зүйлүүд байв.

4-р сарын дунд үеийн байдлаар АНУ-ын хувьцаанууд хэлбэлзэлтэй байгаа бөгөөд хөрөнгө оруулагчид Исламабад хотод болсон АНУ-Ираны Ойрхи Дорнодын хэлэлцээр бүтэлгүйтсэнийг ажиглаж байгаа тул хаалтын ханш янз бүр байна. Газрын тосны нийлүүлэлтийн тасалдал, инфляцийн өсөлт 4% -д ойртож байгаа, хиймэл оюун ухааны салбарын тасралтгүй хэлбэлзэл зэрэг нь зах зээлийн сэтгэл санаанд нөлөөлж байгаа бөгөөд технологийн хувьцаанууд уян хатан байдлыг харуулж байгаа бол эрчим хүчний хувьцаанууд өөрчлөгдөж байна.

АНУ-Ираны энхийн хэлэлцээр өндөр эрсдэлтэй байсан тул газрын тосны нийлүүлэлтийн тасалдал гарах вий гэсэн болгоомжлолыг нэмэгдүүлж, хөрөнгийн зах зээлд баррель тутамд $100-аас дээш хэлбэлзэхэд хүргэв.

Долоо хоногийн эхээр АНУ болон Иран хооронд түр хугацааны гал зогсоох хэлэлцээр байгуулагдсанаар олон улсын зах зээлд Brent маркийн газрын тосны үнэ 100 ам.доллароос доош орж, хөрөнгө оруулагчдын итгэл сэргэсэн юм. Гэвч энэ баяр удаан үргэлжилсэнгүй.

Дөрөвдүгээр сарын 12-ны ням гаригийн өглөө АНУ-ын Дэд ерөнхийлөгч Жэй Ди Вэнс Пакистанд 21 цаг үргэлжилсэн марафон хэлэлцээр үр дүнгүй болсныг зарлав. Иран улс цөмийн зэвсгээс татгалзах амлалт өгөөгүй нь хэлэлцээр мухардахад хүргэсэн бөгөөд энэ нь ирэх долоо хоногийн арилжаа нээгдэхэд газрын тосны үнийг эргэн өсгөх (110 ам.доллар давах магадлалтай) гол шалтгаан болохоор байна.

Усан замын хяналтын асуудал хурцдаж, АНУ-ын байлдааны хөлөг онгоцууд Хормузын бүсээр нэвтэрсэн нь тээвэрлэлтийн зардлыг нэмэгдүүлж, инфляцын дарамтыг хэвээр үлдээлээ. Дайны улмаас газрын тосноос үүдэлтэй инфляци өсч, хэрэглэгчдийн сэтгэл санаанд дарамт учруулж болзошгүй гэсэн таамаглал дэвшүүлж байна.

NVIDIA үнэлгээний чухал үе шатанд хүрч, хиймэл оюун ухааны сэтгэлгээг улам бүр нэмэгдүүлэв. Walmart 1 их наяд ам.долларын зах зээлийн үнэлгээнд хүрэв.

Хөрөнгө оруулагчид 3-р сарын Хэрэглээний үнийн индекс (ХҮИ) болон 2-р сарын PCE инфляцийн тайланг хүлээж байна.

Meta компани Muse Spark хэмээх шинэ загвараа танилцуулсан нь Google болон OpenAI-ийн түвшинд хүрсэн гэж шинжээчид дүгнэж байна. Тус компани энэ жил AI-д зориулж 135 тэрбум ам.доллар зарцуулахаар төлөвлөсөн нь хөрөнгө оруулагчдад хүлээлт үүсгэж, хувьцааны үнэ нь долоо хоногийн сүүлээр 9%-иар өсөж, өмнөх уналтаа нөхөв.

Гэсэн хэдий ч сошиал медиа платформуудыг "хүүхдийг донтуулах загвартай" гэж үзсэн шүүхийн шийдвэрүүд гарч эхэлсэн нь Meta-д урт хугацааны хууль эрх зүйн дарамт болох эрсдэлийг дагуулж байна.

ОЮУТОЛГОЙ ЭЕРЭГ ХҮЛЭЭЛТ ҮҮСГЭВ

Дэлхийн нийтийн энэхүү түгшүүр Монголд эрвээхэйн эффект хэдийнэ үзүүлэх болсон билээ. Монголын хөрөнгийн биржийн 4-р сарын 10-ны мэдээллээр ТОП-20 индекс 50.119.16 нэгж дээр хаагдаж, долоо хоногийн дүнгээр 1.27%-ийн бууралттай байлаа.

Шатахууны хувьд гадны цоргоор хангагддаг Монголд өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ өсч эхэлсэн. Махны үнэ урьд өмнө байгаагүй магнаг болтлоо дээшилж, нэг килограмм нь хэдийнэ ₮30 мянгыг даваад удаж байна.

Гэхдээ махны үнэд Хорузмын хоолойн зөрчилдөөн ганц нөлөөлөөгүй. Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын сонгуульд зориулсан употи шийдвэр болон улс төр дэх авлига хулгай, татвар төлөгчдийн мөнгөөр хэрэгжиж буй олон тэрбум долларын өртөгтэй "мега" төслүүд Монголын эдийн засагт томоохон хямрал дагуулах болсон. Нэг ялангуяа авлига, хулгайгаас эхтэй далд эдийн засаг хэрэглэгчдийн хэтэвчийг хэдийнэ суйлаад эхэлсэн билээ.

Дэлхийн банк болон Азийн хөгжлийн банкнаас 2026 онд Монголын эдийн засгийг 5.0-5.7%-иар өснө гэж таамаглав. Ялангуяа "Оюутолгой" төслийн зэсийн баяжмалын үйлдвэрлэл 36%-иар өссөн нь урт хугацааны эерэг хүлээлт үүсгэж байна. Гэвч геополитикийн тогтворгүй байдлаас үүдэлтэй шатахууны үнийн өсөлт нь инфляцыг одоо байгаа 8.6%-аас дээш хөөрөгдөх эрсдэлтэй байгааг анхаарууллаа.

Ийнхүү хуанлийн хуудаснаамс урагдан өнгөрсөн долоо хоногийг дүгнэхэд, дэлхийн эдийн засгийн байдлыг тодорхойлбол түр зуурын тайвшрал ба эргэн ирсэн түгшүүр гэсэн дүр зурагтай байлаа. Исламабад дахь хэлэлцээр нурсан тул олон улсын биржүүд дээр эрчим хүчний хувьцаанууд болон алтны үнэ өсөх магадлал өндөр байна.

2026 оны хавар ийнхүү Монголд ч төдийгүй дэлхийд ороо бусгаа байна.