Монгол компаниудыг Хятадын "саарал бүс"-ээс шахаж байна

БНХАУ дотоодын ААН, компаниудын татварын тайлагналыг ил тод болгох зорилгоор өөрчлөлт хийж байгаагаа тус улсын Мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газар 2025 оны долдугаар сарын 7-нд мэдэгдсэн. Өөрчлөлт энэ оны аравдугаар сарын 1-нээс хэрэгжиж эхэллээ.

Энэхүү журмын гол өөрчлөлт нь экспортлогчид, худалдаа зуучлалын компаниуд гуравдагч этгээдийн баримт бичиг ашиглан бараа бүтээгдэхүүн экспортолдог байсан практикийг халж, гаалийн бүрдүүлэлтийн ил тод байдлыг сайжруулах юм. ААН-үүдийн “бие даасан экспорт” болон “итгэмжлэгдсэн экспорт"-ын ангиллын ялгааг шинэ өөрчлөлтөөр нарийн тодорхойлсон бөгөөд “итгэмжлэгдсэн экспорт" хийхэд итгэмжлэгч талын экспортын орлогыг татварын мэдүүлэгт бүрэн тайлагнахыг шаардахаар тусгажээ.

Өмнө  байсан практикаар экспортын зөвшөөрөлгүй, гаалийн бүрдүүлэлт хийх боломжгүй жижиг ААН-үүд, үйлдвэрлэгчид зуучлагч агентуудаас гуравдагч этгээдийн баримт бичиг худалдан авах аргаар гадаадад бараа бүтээгдэхүүнээ экспортолдог байсан аж. “Саарал бүс”-д ийнхүү худалдаа хийснээр бодит экспортлогч ба гаалийн бүрдүүлэлт хийсэн экспортлогчийн нэр зөрөх, татвараас зайлсхийх, гадаад валютын зөрчил үүсэх зэрэг асуудал гардаг байсныг ийнхүү таслан зогсоохыг БНХАУ зорьж байна.

Энэ өөрчлөлт нь БНХАУ-аас импортын ихээхэн хамааралтай Монголын ААН, компаниудад шууд хамааралтай. Эдийн засаг, хөгжлийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга И.Батхүүгийн хэвлэлд ярьснаар өмнө нь Эрээн хотод худаалдааны, эсвэл тээвэр зуучийн компаниуд нь Монгол руу экспортлох эрхгүй томоохон ААН-үүдийн албан ёсны эрхийг ашиглан Монгол руу экспорт хийх эрхгүй ЖДҮ-үүдийн бараа бүтээгдэхүүнийг Монгол руу зарж үүн дээрээ НӨАТ-ын буцаан олголтоос 5-8 хувийн буцаалт авдаг. Ялангуяа цахилгаан бараа гэх мэт инновац шингэсэн бүтээгдэхүүн дээр 15 хувь хүртэлх Засгийн газрын татаас дэмжлэгийг авдаг нэмэлт орлоготой байсан ААН-үүд энэ хуулийн татварын шинэчлэлийн дагуу боломжгүй болохоор алдагдсан орлогоо нөхөхийн тулд буруу ойлголт гаргах, Монголын талд үзүүлж байгаа зуучлалын хөлсөө нэмэгдүүлэх, Хятадын талаас татвар нэмсэн мэтээр буруу ойлголт өгсөн байна.

“Цаашдаа худалдаа эрхлэгч ААН-үүд иргэд бизнесийн байгууллагууд хариуцлагатай байж, буух эзэнтэй, буцах хаягтай тээвэр зууч, худалдааны компаниудтай харьцаж бараа бүтээгдэхүүний захиалга хийж байх хэрэгтэй. Эдгээр зуучлалын компаниуд өөрсдөө албан ёсны стандарт шаардлагад нийцсэн экспортын эрхтэй ААН-үүдээс бараа бүтээгдэхүүн зуучилж, худалдаж авах тал дээр  хариуцлагатай байх хэрэгтэй” хэмээн И.Батхүү ярьжээ.

Энэхүү өөрчлөлтийг дагалдан Хятад улс татвараа нэмсэн, Монголд барааны үнэ нэмэгдэнэ гэсэн яриа тархаад байгаа нь ор үндэсгүй гэсэн тайлбарыг Улаанбаатар БНХАУ-ын ЭСЯ гаргалаа.