Йемений дайн дахин дэгдлээ

Йемений Санаа хотноо Хуситуудын талыг баримтлагчид Ираны төрийн далбаа болон Ираны Дээд удирдагч асан Али Хаменеин хөрөг зургийг барин жагсаж байна.

Саудын Арабын хотууд руу чиглэсэн цуврал халдлагуудын дунд Ираны зүгээс Йемен дэх Хуситуудад дэмжлэг үзүүлж байгаа тухай шинэ мэдээллүүд гарч эхэллээ.

Al Jazeera (2026-10-19)

Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд болон албаны хүмүүсийн мэдэгдэлд Йемений Хуситуудад Ираны зүгээс дэмжлэг үзүүлж буй тухай шинэ баримтууд дурдагдаж байгаа нь тус холбоотнуудын далд, нууцлаг харилцааг илчилж байна.

Ираны Исламын хувьсгалт гвардын корпус (ИХГК) нь Хуситуудыг Йемений баруун хэсгийн газар нутгийг хяналтандаа авах, улмаар Хуситуудын эсрэг тэмцэж буй, олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн Йемений засгийн газрыг дэмждэг Саудын Арабын эсрэг урьд өмнө байгаагүй хүчтэй халдлагуудыг үйлдэхэд нь тусалсан гэж хэвлэлүүд мэдээлжээ.

Хэвлэлүүдээр мэдээлж буй Ираны Хуситуудад үзүүлж буй дэмжлэгт цэргийн сургуулилт, тагнуулын мэдээлэл, тактикийн удирдамж болон дрон, пуужингийн цохилт өгөх байг онооход туслах зэрэг үйл ажиллагаанууд багтаж байна.

Хэрэв энэ нь үнэн бол сүүлийн долоо хоногуудад Хуситуудын олон арван дрон, пуужингийн цохилтод өртөөд буй Саудын Арабын Хаант Улс болон Ираны хоорондын харилцааг улам түгшүүртэй болгож байгаа юм. Саяхан Эр-Рияд хотын Хаан Халид олон улсын нисэх онгоцны буудал руу хийсэн халдлагын улмаас 13 хүн амь үрэгдсэн бөгөөд Саудын Арабын эрчим хүчний байгууламжууд болон газрын тос тээвэрлэгч хөлөг онгоцууд ч тус бүлэглэлийн бай болсоор байна.

Мэдээллээс үзвэл, Ираны энэхүү дэмжлэг нь "Ансар Аллах" (Араб хэлээр "Бурхныг дэмжигчид") гэгддэг зэвсэгт Хусит бүлэглэлийн 9 дүгээр сард хийсэн довтолгоонд томоохон түлхэц болжээ. Уг тулаануудын үр дүнд Хуситууд Йемений Улаан тэнгисийн эрэг орчмын газар нутаг болон стратегийн чухал ач холбогдолтой Баб эл-Мандебын хоолойг хяналтандаа авсан байна.

The Wall Street Journal сонинд мэдээлснээр, Ираны "Mahan Air" авиа компанийн нислэгүүдээр ИХГК-ийн хагас цэргийн албан хаагчид, дроны эд анги, пуужингийн удирдамжийн систем болон тэсрэх бодисын детонаторуудыг Йемен дэх Хуситуудад тээвэрлэн хүргэсэн байна. Мөн ИХГК-ийн офицерууд тулааны фронтын тэргүүн эгнээнд Хуситуудын халдлагыг шууд удирдан чиглүүлж байсан гэж мэдээлжээ.

Йемений засгийн газрыг дэмжигч Саудын Арабын тэргүүлсэн эвслийн хэвлэлийн төлөөлөгч, хошууч генерал Турки ал-Малики Хуситуудын шинэчлэгдэж буй зэвсгийн арсеналын ард гадаад улсын оролцоо байгааг баталсан боловч тухайн улсын нэрийг шууд дурдсангүй.

Ал-Малики тэмдэглэхдээ, 2014 оноос хойш засгийн газрын эсрэг дайн хийж буй Хуситууд бүс нутгийн тусламж дэмжлэгтэйгээр дэвшилтэт технологиудыг эзэмшсэн гэв.

Энэхүү дэмжлэг нь Хуситуудыг баллистик пуужин, довтолгооны болон амиа золиослогч дрон, тэсрэх бодисоор тоноглогдсон өндөр хурдны завийг байлдааны ажиллагаанд ашигласан улсын бус анхны зэвсэгт бүлэглэл болгосон гэж тэрбээр хэлэв. Хэдийгээр Хезболла болон Ираны бусад зэвсэгт бүлэглэлүүд ийм зэвсэглэлтэй ч тэдгээр нь хагас цэргийн бүтэцтэй байдаг.

Хуситуудын зүгээс Иранаас хараат бус, бие даасан гэдгээ үргэлж мэдэгддэг ч хоёр тал үзэл суртлын хувьд нэг шугамд байдаг төдийгүй цэргийн салбарт нягт хамтран ажилладаг болох нь Хуситуудын пуужингийн арсеналаас тодорхой харагддаг байна.

Йеменчүүд Санаа хотноо “Аллах бол агуу. АНУ-д үхэл. Израильд үхэл. Еврейчүүд зүхэгдэг. Исламын шашинд ялалт ирэг” гэсэн бичигтэй уриа лоозон барин Хуситуудыг дэмжиж жагсаж байна.

АЖИЛЛАГААНЫ ТӨЛӨВЛӨЛТ

Аль-Жазира (Al Jazeera) агентлагт мэдээлэл өгсөн шинжээчид Хуситуудын авч буй "бүс нутгийн тусламж" нь ИХГК-ийг зааж байгаа гэдэг дээр санал нэгтэй байгаа бөгөөд Иран болон Хуситууд үүнийг няцаасаар байгаа юм.

Үүний нэг илрэл нь, Тегеранаас Хуситуудын төлөөлөгчдийг тээвэрлэсэн Ираны онгоц газардахаас өмнө буюу 7 дугаар сард Санаагийн олон улсын нисэх онгоцны буудлыг бөмбөгдсөн явдал юм. Уг цохилтыг өөрийн цэргүүд гүйцэтгэсэн гэж мэдэгдсэн Йемений засгийн газар "Ираны агаарын хөлөг"-ийг Йемений агаарын орон зайг зөрчсөн гэж буруутгаж байв.

Йемений асуудлаар мэргэшсэн шинжээч Ибрахим Жалал Аль-Жазира агентлагт хэлэхдээ "Сүүлийн үеийн мэдээллүүд Хувьсгалт гвард болон Хезболлагийн шинжээчид Йемений засгийн газар болон хөрш орнууд, түүний дотор Саудын Арабын Хаант Улсын эсрэг тулалдааны ажиллагааны төлөвлөлтийг удирдаж ирсэн гэдгийг баталж байна" гэжээ.

"Тухайлбал, 2021 онд Мариб руу хийсэн цэргийн ажиллагааны дараа Хуситууд дахь Хувьсгалт гвардын элч Хасан Ирлоо Йеменд амь үрэгдсэн явдал нь чухал үзүүлэлтүүдийн нэг юм. Үүнээс гадна, энэ жилийн 7-р сард Хуситууд дотоод болон гадаад дайралтаа эрчимжүүлэхээс өмнө 'Mahan' авиа компанийн нислэгүүдээр илүү олон цэргийн шинжээчдийг тээвэрлэн авчирсан байдаг" гэлээ.

Цэргийн болон стратегийн аюулгүй байдлын шинжээч Али ал-Дахаб мөн адил Хуситуудын ашиглаж буй дэвшилтэт зэвсэглэл нь сүүлийн үеийн ажиллагаануудад Ираны оролцоо байгааг илтгэж байна гэдэгтэй санал нэгджээ.

Ал-Дахаб Аль-Жазира агентлагт "Энэхүү тайлангаар Хуситуудад Ираны зүгээс үзүүлж буй дэмжлэгийн талаар задарсан мэдээллүүд нь урьд өмнө тодорхой байсан зүйлсийг дахин баталгаажуулснаас өөр шинэ зүйл нэмээгүй. Гэхдээ магадгүй нэг шинэ зүйл нэмсэн нь зэвсгийн хууль бус наймаа, ялангуяа пуужин болон нисгэгчгүй нисэх төхөөрөмжийн нарийн технологиудыг жижиг шумбагч онгоцуудаар дамжуулан тээвэрлэдэг болохыг илрүүлсэн явдал юм" хэмээн тэмдэглэв.

"Хуситуудын хяналтад орж, улмаар өнгөрөгч 9 дүгээр сард тус бүс нутаг бүрэн тусгаарлагдахаас өмнө Моха эргээс Баб эл-Мандебын хоолой хүртэлх бүсийг хянаж байсан хамтарсан хүчнийхний илрүүлсэн хууль бус тээвэрлэлтийн баримтуудаас үзвэл, асуудал зөвхөн Иранаас Хуситууд руу бараа бүтээгдэхүүн хууль бусаар хил давуулахад оршиж байгаа юм биш" хэмээн Али ал-Дахаб тэмдэглэв.

Тэрбээр энэ хугацаанд хууль бус наймаачид тэнгисийн цэргийн эвслийнхнийг төөрөгдүүлэхийн тулд "доу" (dhow) хэмээх уламжлалт модон далбаат завийг ашигладаг байсныг дурдаад, өдгөө шумбагч онгоц ашиглаж байгаа нь Хуситуудын нэвтрүүлсэн шинэ арга бөгөөд энэ нь Америк тивийн зохион байгуулалттай гэмт хэргийн бүлэглэлүүдийн тактиктай туйлын төсөөтэй байгааг анхааруулсан юм.

Ал-Дахаб үргэлжлүүлэн "Энэ нь Иран улс Хуситуудыг Улаан тэнгисийн өмнөд хэсэг дэх цэрэг, аюулгүй байдлын стратегийн гол тулгуур цэг гэж харж байгааг илтгэнэ. Тиймээс тэд Хормузын хоолойд дэгдэж болзошгүй дайнд урьдчилан бэлтгэж, тэднийг эдгээр зэвсэг, сум хэрэгсэл, цэргийн шинжээчид болон тагнуулын мэдээллээр хангаж байна. Үүний үр дүнд Хуситууд Баб эл-Мандебын хоолойд Ираны талд дэмжлэг үзүүлэх үүрэг гүйцэтгэж байгаа юм" гэлээ.

Адены булан болон Улаан тэнгисийг холбодог нарийн усан зам болох Баб эл-Мандебын хоолойг Хуситууд хяналтандаа авсан нь олон улсын усан тээвэрт илүү өргөн хүрээний сөрөг үр дагавар дагуулж байгааг тэрбээр анхааруулав.

"Хэрэв Адены булан болон хоолойд дайн дэгдвэл, Улаан тэнгисийн өмнөд хэсэг болон Адены булангийн бүс нутаг дахь албан бус зэвсэгт хүчнүүд Ираны удирдлага дор нэгдэж, АНУ, Их Британи болон нийт Европын эсрэг сөрөн зогсох нь өдгөө тулгарч буй хамгийн том аюул заналхийлэл юм" гэж ал-Дахаб тэмдэглэсэн байна.

ДИПЛОМАТ БОДИТ БАЙДАЛ

Саудын Арабын Хаант Улс болон Иран улс олон жилийн дайсагналцал, түүний дотор дипломат харилцаагаа таслаад байсан нөхцөл байдлыг 2023 онд Бээжин хотноо Хятадын зуучлалаар байгуулсан эвлэрлийн хэлэлцээрээр зохицуулсан мэт харагдаж байсан юм.

Карнегийн олон улсын энх тайвны сангийн Эр-Рияд дахь судлаач Хишам Алгханнам Саудын Арабын тал Бээжингийн хэлэлцээрийг харилцаагаа бүрэн сэргээсэн хэрэг гэж үзсэн эсэхэд эргэлзэж байгаа бөгөөд үүнийг ердөө бүс нутгийн түгшүүрийг намжаах гэсэн алхам байсан гэлээ. Уг хэлэлцээрт гарын үсэг зурснаас хойш хоёр улсын хооронд геополитикийн асуудлууд, ялангуяа Саудын Арабын өмнөд хил дээр орших Йемений асуудал дээрх санал зөрөлдөөнүүд үргэлжилсээр ирсэн юм.

Тэрбээр үргэлжлүүлэн "Үнэндээ хамгийн гол асуудал бол Тегеран хэлэлцээрт гарын үсэг зурсан уу гэдэгт биш, харин Тегераны зурсан ямар ч гэрээ хэлэлцээр пуужин хөөргөх товчлуурыг барьж байгаа хүмүүст хүрч чадах уу гэдэгт оршиж байсан юм" хэмээн Хуситууд зэрэг Ираныг дагасан зэвсэгт бүлэглэлүүдийг зааж хэлэв.

"Бид өмнөх үйл явдлуудын дараалал хэрхэн төгссөнийг мэднэ. 2014 онд Хуситуудад зэвсгээ хураалгасны хариуд Саада мужид (Хуситуудын Йемений хойд хэсэг дэх гол түшиц газар) тусгай статус олгох, парламентад суудал өгөх болон Йемений гүйцэтгэх засаглалд хувь эзэмшүүлэх саналыг тавьж байсан" гэж тэрбээр нэмж хэлэв.

Үүний дараа буюу 2014 оны 9 дүгээр сард Хуситууд нийслэл Санаа хотыг хүчээр эзэлж, хууль ёсны засгийн газрыг өмнөд зүг рүү дүрвэхэд хүргэсэн бөгөөд хожим нь Ерөнхийлөгч асан Али Абдулла Салехын амийг хөнөөсөн юм.

Алгханнам "Үүний дараа тэд төрийн институцуудыг булаан авч, ерөнхийлөгчийг баривчлан, парламентыг тараасан. Тэд бүх давуу талыг өөрсдөдөө шингээж, зэвсгээ хадгалж үлдсэн" гэлээ.

"Салех тэдэнтэй хамтарсан боловч 2017 онд гудамжинд амь үрэгдсэн. Тэд Санаа хотыг хяналтандаа авсан ч албан ёсны төр улс болоогүй. Харин төрийн албан тушаал бүрийн дээр өөрсдийн хянагч нарын сүлжээг байгуулсан. Тиймээс Саудын Арабын хувьд давшгүй улаан шугам бол нэг улсын дотор хоёр дахь арми эсвэл зэвсэгт бүлэглэл байхыг зөвшөөрөхгүй явдал юм."

Саудын Арабын тэргүүлсэн цэргийн ажиллагаа 2015 оны 3 дугаар сард эхэлсэн бөгөөд энэ нь Эр-Рияд болон Хуситуудын хооронд шууд мөргөлдөөн үүсгэсэн юм. Саудын Арабын зүгээс олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн засгийн газарт асар их дэмжлэг үзүүлсэн ч Санаа хотыг эргүүлэн авч чадаагүй. Энэ нь Хуситуудын эсрэг эвслийн сул тал, түүний дотор хууль ёсны засгийн газар болон өмнөдийн салан тусгаарлагчдын хоорондын хагарлыг ил болгосон байна.

"2015 оны сургамж бол шийдэмгий хөдлөх нь урт хугацааны дайнд хүргэдэг гэсэн үг биш юм. Харин зорилгоо хугацаанаас нь өмнө чангаар зарлах нь дайныг сунгадаг гэдгийг харуулсан.

"Өдгөө Эр-Риядын хийхийг хичээж буй зүйл нь хэрэгжүүлэхэд маш хэцүү, нэн чухал алхам юм. Энэ нь санхүүжилт болон зэвсгийн дэмжлэгийг зөвхөн үнэнч байхаа илэрхийлсэн тунхагт биш, харин нэгдсэн нэг командлалын дорх бодит интеграцитай холбох явдал юм."

Засгийн газрын хүчин болон Хуситуудын хооронд мөргөлдөөн дахин дэгдсэний улмаас орон гэрээсээ дайжсан Йемен гэр бүл тус улсын баруун өмнөд хэсгийн Таиз мужид байрлах нэгэн дэлгүүрийг түр хорогдох байр болгон ашиглаж байна. 2026 оны 10-р сарын 8

СТРАТЕГИЙН БИЕ ДААСАН БАЙДАЛ

Тегераны их сургуулийн улс төрийн шинжлэх ухааны дэд профессор Хасан Ахмадиан Аль-Жазира агентлагт хэлэхдээ Иран улс холбоотнуудаа байнгын хараат байлгахаас илүүтэй, технологийн хувьд биеэ даасан байхыг нь дэмждэг гэв.

"Энэхүү загвар нь өөрийг нь дагаж, холбоотон болсон улсуудыг үргэлж өөрөөсөө хамааралтай байлгадаг АНУ-ын загвартай адилгүй. АНУ-ын системд холбоотнууд нь хэрэгцээт зэвсгээ АНУ-аас худалдаж авахаас аргагүй болдог бөгөөд хэрэв энэ нь Арабын эсвэл Исламын улс байвал гол стратегийн зэвсгийг нь ерөөсөө өгдөггүй" гэлээ.

"Ираны хувьд холбоотнуудаа зэвсэг бүтээх, үйлдвэрлэх технологиор хангадаг бөгөөд энэ нь зөвхөн Йеменд биш, бусад бүс нутаг болон боломжит хэмжээгээр Газын зурваст ч хэрэгжсэн. Учир нь бидний өнцгөөс харах өнцөг өөр байна."

Ахмадиан хэлэхдээ, Ираны холбоотнуудад өөрсдийн зэвсгийг үйлдвэрлэх боломжийг олгож байгаа нь Тегераны стратегийн нэг алхам бөгөөд Хуситуудын хувьд ч Йемен дэх өөрсдийн хяналтад байгаа газар нутагт Саудын Арабын зүгээс тогтоосон бүслэлтийг эвдэх маш том хөшүүрэг болж байна гэв.

"Энэхүү технологи нь нийтийн дайсны эсрэг зогсоход тусалдаг гэж үзэж байгаа тул энэхүү чадавхийг Иранаас хамааралгүйгээр бие даан бэхжүүлэх нь өөрөө Ираны стратегийн ашиг сонирхолд нийцэж байна" гэж Ахмадиан тэмдэглэв.

"Үүнээс гадна Ансар Аллахын урагшлах тэмүүлэл нь тэдний зорилгын үнэн зөвтэй холбоотой гэдгийг анхаарах хэрэгтэй. Өдгөө Ансар Аллах болон Санаагийн засгийн газрын хяналтад байгаа, Йемений нийгмийн 70-85 хувийг хамарсан бүс нутагт эдийн засгийн бүслэлт үүсээд байна. Тиймээс энэхүү бүслэлтийг эвдэх зорилго нь тэдний хувьд үнэн зөв тэмцэл юм. Бүс нутгийн нөхцөл байдал Хуситуудад энэ бол Саудын Арабад шахалт үзүүлж, бүслэлтийг цуцлах тохиромжтой цаг үе мөн гэх сэдэл өгсөн бөгөөд бодит байдал дээр яг ийм үйл явдал өрнөж байна" гэлээ.