Ойрхи дорнодын шинэ мэдээ: Трамп Тегерантай тохиролцож чадав уу?!

Хэлэлцээрийн үндсэн бүтэц нь Хормузын хоолойг дахин нээх замыг засаж, Тегераны цөмийн хөтөлбөр зэрэг ээдрээтэй асуудлаар эцсийн гэрээнд хүрэх 30-аас 60 хоногийн хугацааг тогтоов.

The Wall Street Journal

АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп бямба гаригт мэдэгдэхдээ, Иран улстай цаашид дайныг зогсоох хэлэлцээний чиг хандлагыг тодорхойлох болон Хормузын хоолойг дахин нээх тухай хэлэлцээрийн төслийн бүтэц эцэслэх шатандаа (цаашид “бараг шийдэгдсэн”) ороод байгааг тэмдэглэв.

Трамп хэлэхдээ, уг гэрээний нөхцөлүүдийг “ерөнхийд нь тохиролцсон” бөгөөд тун удахгүй олон нийтэд зарлана гэлээ. Түүний энэхүү мэдэгдэл нь Бямба гаригт Ойрхи Дорнодын удирдагчидтай хийсэн утасны яриа болон Израилийн Ерөнхий сайд Беньямин Нетаньяхутай тусдаа хийсэн яриа хэлэлцүүлгийн дараа гарсан юм.

Энэхүү хэлэлцээр нь хэрэв бүрэн хэрэгжвэл Ираныг цөмийн зэвсэгтэй болохоос бүрмөсөн сэргийлэх гэсэн Трампын гол зорилгод хүрч чадахгүй. Гэвч энэ нь Ойрхи Дорнодын орнуудын хүсээгүй байсан дайн дахин дэгдэхээс сэргийлж, дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлтийн тавны нэг нь дамжин өнгөрдөг усан замыг Иран хаасны улмаас үүссэн дэлхийн эдийн засгийн хямралыг намжааж эхлэх ач холбогдолтой юм.

АНУ-ын албаны хүмүүсийн үзэж байгаагаар, хэрэв Тегеран түр хэлэлцээрийг зөрчвөл Иранд дахин цохилт өгөх эрхээ өөртөө үлдээж байгаагаа Трамп туслахууд болон хамтрагчиддаа анхааруулсан байна.

“Америкийн Нэгдсэн Улс, Исламын Бүгд Найрамдах Иран Улс болон зуучлагч орнуудын хооронд эцэслэн тохиролцох шатандаа байгаа хэлэлцээрийг ерөнхийд нь байгууллаа” гэж Трамп өөрийн үүсгэн байгуулсан “Truth Social” олон нийтийн сүлжээндээ бичжээ. Тэрбээр үргэлжлүүлэн “Гэрээний бусад олон заалтуудаас гадна Хормузын хоолойг нээх болно” гэж тэмдэглэсэн байна.

Трамп урьд нь Ираны цөмийн хөтөлбөрт 2015 оны цөмийн хэлэлцээрээс (АНУ 2018 онд уг хэлэлцээрээс гарсан) илүү хатуу хяналт тавих гэрээ байгуулна гэж удаа дараа амлаж байсан юм. Үүнд Тегераны үйлдвэрлэж чадах баяжуулсан ураны хэмжээ болон цэвэршилтийн түвшинд хамгийн багадаа 15 жилийн хязгаарлалт тавих асуудал багтаж байв.

Цагаан ордон мөн Ираны баллистик пуужингийн хөтөлбөр болон бүс нутгийн зэвсэгт бүлэглэлүүдийг дэмжих ажиллагаанд хязгаарлалт тавихыг эрмэлзэж байсан бөгөөд эдгээр нь Израиль болон Америкийн Ойрхи Дорнод дахь түншүүдийн хувьд амин чухал асуудлууд байсан юм. Гэвч хэлэлцээний явцыг сайн мэдэх эх сурвалжуудын хэлж байгаагаар, эдгээр асуудал энэхүү суурь хэлэлцээрийн бүтцэд тодорхой тусгагдах магадлал бага байна.

Трампын зөвшөөрөхөд бэлэн болоод байгаа уг суурь хэлэлцээр нь АНУ болон Иранд эцсийн гэрээнд хүрэх 30 хоногийн хугацаа олгох бөгөөд шаардлагатай бол энэ хугацааг дахин нэг сараар сунгаж болно гэж АНУ болон зуучлагч орнуудын албаны хүмүүс мэдэгдэв. Ираны хэлэлцээний багийн хэвлэлийн төлөөлөгч Эсмаил Багаи бямба гаригийн өглөө хэлэхдээ, 30-аас 60 хоногийн хугацаа нь боломжийн хугацаа гэж үзэж байгаагаа илэрхийлжээ.

Трамп бямба гаригийн үдээс хойш Саудын Араб, Арабын Нэгдсэн Эмират, Катар, Пакистан, Турк, Египет, Йордан, Бахрейн зэрэг орнуудын удирдагчидтай утсаар ярьсны дараа талууд нэгдсэн ойлголтод хүрсэн байна. Үүний дараа Трамп Ирантай дипломат харилцаа тогтоохыг эртнээс эсэргүүцэж ирсэн Нетаньяхутай ярилцжээ.

Иран улс дайныг зогсоох, Ираны боомтуудад тавьсан АНУ-ын тэнгисийн цэргийн бүслэлтийг цуцлахаас эхлэх суурь хэлэлцээрийг байгуулахыг эртнээс шаардаж ирсэн бөгөөд үүний хариуд Иран хэлэлцээ үргэлжлэх хугацаанд Хормузын хоолойг түр нээж, тээврийн хураамжаас чөлөөлөхөөр санал болгож байгаа юм. Албаны хүмүүсийн хэлж байгаагаар, Иран АНУ-ын хориг арга хэмжээний улмаас гадаадад царцаагдсан хөрөнгөө нэн даруй чөлөөлүүлэхийг хүсэж байгаа бөгөөд мөн Ливанд гал зогсоох хэлэлцээрийг хамруулахыг шаардаж байна.

АНУ-ын албаны хүмүүс болон шинжээчдийн үзэж байгаагаар Иран улс гадаадад $100 орчим тэрбумын хөрөнгөө царцаалгаад байгаа аж.

Цөмийн асуудал хамгийн том тээг хэвээр байна. Вашингтон эцсийн гэрээнд Ираны цөмийн хөтөлбөрийг урт хугацаагаар, магадгүй 20 жилээр зогсоох амлалт болон зэвсгийн түвшний ураны нөөцөө АНУ-д шилжүүлэн өгөх үүргийг багтаахыг хүсэж байна. Иран эдгээр нөхцөлөөс татгалзаж, цөмийн асуудлыг дараагийн шатанд, хориг арга хэмжээг илүү өргөн хүрээнд цуцлах асуудалтай хамт авч үзэх ёстой гэж мэдэгджээ.

“Трамп хурцадмал, тодорхойгүй байдал болон амжилтгүй хэлэлцээр байгуулсан гэх шүүмжлэл хоёрын хооронд сонголт хийх ёстой болж байна” гэж АНУ-аас Израильд сууж байсан элчин сайд асан, Ирантай хийх хэлэлцээний зөвлөх Дан Шапиро хэлэв. “Тэр алийг нь сонгохыг хэн ч таашгүй” гэлээ.

Бямба гаригийн анхны мэдэгдэл нь хэд хэдэн чухал асуултад шууд хариулт өгч чадаагүй юм. Үүнд, хэлэлцээний явцад Иранд газрын тосны хориг арга хэмжээг хөнгөлөх үү, хэрэв хэлэлцээ ахицтай байвал хоёр сарын хугацааг сунгах боломжтой юу, мөн энэхүү хэлэлцээр нь Израилийн бүс нутаг дахь үйл ажиллагааны орон зайг хэр зэрэг хязгаарлах вэ зэрэг асуудлууд багтаж байна.

Эцсийн хэлэлцээрийн гол шалгуур нь Иран цөмийн хөтөлбөртөө хязгаарлалт тавихыг зөвшөөрөх эсэх, мөн Цагаан ордон Ираны Исламын хувьсгалт гвардийн корпуст тавьсан терроризмтой холбоотой торгууль зэрэг АНУ-ын үндсэн хориг арга хэмжээг цуцлахад бэлэн байгаа эсэх асуудал байх болно. Эдгээр алхмууд нь Тегераны зогсонги байдалд орсон эдийн засагт нэн шаардлагатай байгаа эдийн засгийн үр өгөөжийг өгөх хэлэлцээрийг байгуулахад амин чухал байж болох юм.

АНУ-ын Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн Ираны асуудал эрхэлсэн захирал асан Майкл Сингх “Миний бодлоор амжилтын гол хэмжүүр бол Хормузын хоолойн навигаци дайны өмнөх үеийн статус-кводоо эргэж орох уу, ямар үнэ цэнээр орох вэ гэдэг асуудал юм” гэжээ.