Өөрчлөлтийн шуурга: Хүний сэтгэл хөдлөл, мэдрэмжийг л AI орлож чадахгүй!

Хүн төрөлхтний түүхэнд аж үйлдвэрийн хувьсгал бүр нийгмийн бүтэц, хөдөлмөр эрхлэлтийн дүрмийг сууриар нь өөрчилж ирсэн. Уурын хөдөлгүүр механик хүчийг, цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэлийг, харин компьютер мэдээллийг автоматжуулсан.

Тэгвэл өнөөдөр бид дөрөв дэх төдийгүй магадгүй хамгийн гүнзгий хувьсгалын ирмэг дээр зогсож байна. Энэ бол Үүсгэгч хиймэл оюуны (Generative AI) эрин үе юм.

Өмнөх автоматжуулалт голдуу гар ажиллагаа, давтагддаг механик ажлуудыг орлож байсан бол AI хувьсгал хүний танин мэдэхүй, бүтээлч сэтгэлгээ, шийдвэр гаргах түвшний цагаан захтнуудын (white-collar) ажлын байранд шууд нөлөөлж эхэллээ. Энэхүү нийтлэлээр Дэлхийн эдийн засгийн форум (WEF), МакКинзи (McKinsey & Company), Кор Sera зэрэг олон улсын нэр хүндтэй судалгааны байгууллагын тайланд үндэслэн технологийн чиг хандлага, устаж буй болон шинээр үүсэж буй ажлын байрууд, залууст нэн шаардлагатай ирээдүйн ур чадваруудыг цогцоор нь авч үзэх болно.

ТЕХНОЛОГИЙН ЧИГ ХАНДЛАГА: БИД ХААШАА ЧИГЛЭЖ БАЙНА ВЭ?

Хиймэл оюун бол зүгээр нэг тренд биш, харин дэд бүтэц юм. Өнөөдөр AI хөгжлийн гурван үндсэн давалгаа зэрэгцэн өрнөж байна. Нэгдүгээрт, нарийн мэргэшсэн AI (Narrow AI) нь тодорхой нэг даалгаврыг хүнээс илүү хурдан, алдаагүй гүйцэтгэдэг системүүд. Хоёрдугаарт, үүсгэгч AI (Generative AI) буюу хэлний том загварууд (LLM) дээр суурилан шинэ текст, код, дүрс дүрслэл, аудио, видеог агшин зуурт бүтээх чадвар. Энэ нь бүтээлч үйлдвэрлэл, маркетинг, програм хангамжийн салбарыг үндсээр нь өөрчилж байна. Гуравдугаарт, ерөнхий хиймэл оюун (AGI) руу тэмүүлэх алхам ба хүний сэтгэхүйн аль ч салбарт хөрвөх чадвартай, бие даан суралцагч системийн суурь тавигдаж, робот техник болон квант тооцоололтой эрчимтэй уусч байна.

МакКинзи глобал институтын (McKinsey Global Institute) судалгаагаар, үүсгэгч AI нь өнөөдөр ажилтнуудын цагаа зарцуулж буй ажлуудын 60-70%-ийг автоматжуулах боломжтой гэж үзжээ. Энэ нь технологийн нэвтрэлтийн хурд өмнөх төсөөллөөс даруй 10-20 жилээр наашилсныг илтгэж байна.

ХӨДӨЛМӨРИЙН ЗАХ ЗЭЭЛИЙН ШИЛЖИЛТ: УСТАХ УУ, ҮҮСЭХ ҮҮ?

Дэлхийн эдийн засгийн форумын (WEF) "Ирээдүйн ажлын байрны тайлан" (Future of Jobs Report)-д дурдсанаар ойрын жилүүдэд дэлхий даяар нийт ажлын байрны бүтцийн 23%-д нь өөрчлөлт орно. Үүнд, 83 сая ажлын байр устаж, хариуд нь шинэ технологид суурилсан 69 сая ажлын байр бий болох төлөвтэй байна.

Автоматжуулалтад хамгийн түрүүнд өртөх ажлын байрууд нь өгөгдөл боловсруулах, захиргааны болон тогтсон зааврын дагуу хийгддэг ажлууд юм. Дата оруулагч болон бүртгэлийн ажилтнууд ирээдүйд AI-д ажлын байраа алдана. AI өгөгдлийг таних, ангилах, бүртгэхдээ хүнийг бүрэн орлож байна.

Анхан шатны харилцагчийн үйлчилгээнийхнийг энэхүү эрсдэл хүлээж буй. Илүү ухаалаг, хүний сэтгэл хөдлөлийг мэдэрдэг AI чатботууд үүнийг орлоно. Нягтлан бодох бүртгэлийн туслахууд ажилгүй болоход хүрнэ. Санхүүгийн анхан шатны баримт боловсруулалт бүрэн дижитал хэлбэрт шилжиж байна. Текст болон контент хуулагчид хэрэггүй болно. Анхан шатны болон стандарт мэдээллийн чанартай контент бичих ажлыг AI хэдхэн секундэд гүйцэтгэдэг болсон.

Технологийг удирдах, хөгжүүлэх болон хүний шууд оролцоо шаардлагатай салбаруудад эрэлт асар ихээр өсөж байна.

1. AI ба Машин сургалтын инженерүүд, системийг хөгжүүлэгчид.

2. Промпт инженер ба AI-д зөв даалгавар өгч, хүссэн үр дүнгээ гаргаж авдаг мэргэжилтнүүд.

3. Кибер аюулгүй байдлын шинжээчид нь дижитал шилжилтийг дагаад өгөгдлийн аюулгүй байдлыг хангах хэрэгцээ геометр прогрессоор өсөж байна.

4. Финтек ба тогтвортой хөгжлийн мэргэжилтнүүд гэх ногоон эдийн засаг болон цахим санхүү рүү чиглэсэн дэлхийн урсгал.

5. Робот техникийн инженерүүд буюу AI-ийг физик ертөнцтэй холбох хүмүүс.

Технологи хэдий хүчирхэг болсон ч хүн шиг сэтгэж, мэдэрч чадахгүй. Ирээдүйн хөдөлмөрийн зах зээлд ганцхан техникийн ур чадвар (Hard Skills) хангалтгүй бөгөөд хувь хүний мэдрэмж (Soft Skills)-тай хосолж байж хүн өөрийн үнэ цэнийг хадгална.

WEF болон Кор Sera-гийн судалгаагаар хамгийн эрэлттэй байгаа ур чадваруудыг танин мэдэхүй ба бүтээлч чадвар, технологийн чадвар, хувь хүний мэдрэмж гэж гурав ангилж болно.

Энэхүү хурдацтай шилжилт нь уламжлалт боловсролын системийг мухардалд оруулж байна. Их сургуульд 4 жил сурч төгсөхөд эхний жилд нь үзсэн технологийн онол нь аль хэдийнэ хоцрогдсон байж мэднэ.

Дэлхийн томоохон компаниуд дипломд суурилсан хөдөлмөрийн зах зээлээс ур чадварт суурилсан (Skills-based) зах зээл рүү шилжиж байна. Google, Apple, IBM зэрэг дэлхийн технологийн гигантууд ажилд авахдаа дипломоос илүү тухайн хүний хийж чадах практик ур чадвар, портфолиог хардаг болоод уджээ.

Залуучуудын хувьд боловсролыг дараах хэлбэрээр өөрчлөх шаардлагатай болж байна.

Урт хугацааны дипломоос илүү 3-6 сарын хугацаатай, тодорхой нэг нарийн ур чадвар эзэмших. Мөн ганц мэргэжлээр хязгаарлагдахгүй байх хэрэгтэй. Жишээлбэл, маркетер + дата аналитик, дизайнер + AI промпт инженер гэх мэт хөрвөх чадвартай байх эрин үе эхлэж байна.

Технологийн хувьсгал биднээс айдас биш, харин дасан зохицох чадвар (Adaptability) шаардаж байна. Хиймэл оюун хөгжсөнөөр хүний хийдэг уйтгартай, давтагддаг ажлуудыг өөртөө авч, хүнд илүү бүтээлч байх, стратегийн шийдвэр гаргах, хүнлэг чанараа гаргах орон зайг чөлөөлж өгч буй хэрэг юм.

Ирээдүйд ямар ч технологи хүний сониуч зан, сурах тэмүүлэл, бусдыг хайрлах сэтгэлийг орлож чадахгүй. Тиймээс шинэ эрин үеийн залуусын хамгийн гол зэвсэг бол өөрчлөлтөөс зугтах биш, түүнийг түрүүлж харан жолоодох явдал билээ.