Нийслэлчүүд хотын даргын нохойноос дор амьдарч байна

Нэг хотод, нийслэл Улаанбаатарт хоёр өөр нийгэм хэдийнэ бий болсон. Нэг хэсэг нь хоосон хоноход хүрч байхад нөгөө хэсгийнх нь нохой, муурных нь тансаглал хэрээс хэтэрчээ. Ямар сайндаа л Улаанбаатарт хүн болж төрөхөөр Х.Нямбаатар даргын нохой болж төрсөн нь дээр гэсэн шинэ афоризм хүртэл зохиогдох билээ.

2025 оны байдлаар Монгол Улсын ядуурлын түвшин 27.8 хувьтай байна. Товчхондоо, гурван хүн тутмын нэг нь буюу 900 гаруй мянган иргэн ядуурлын шугамаас доогуур амьдарч байгаа агаад ядуурлын төвшин сүүлийн 10 жилд огт буурсангүй.

Монголд ядуурлыг орлого, хэрэглээний түвшнээр хэмжиж ирсэн. Гэвч энэхүү үзүүлэлт нь хүн амын амьжиргааны хомсдлыг бүрэн тодорхойлж чаддаггүй. Хувь хүний болон өрх орлого ядуурлын шугамаас дээгүүр байлаа гэхэд цэвэр ус, дулаан сууц, боловсролын хүртээмжгүй байдлаас багагүй бэрхшээлтэй тулгардаг.

Тэгвэл Монгол Улсад гарч буй авлига, хулгайн тоон дүн тэрбумаас их наяд болтлоо огцом үсэрч, улстөрчдийн улсаа тоносон мөнгөний хэмжээ төгрөгөөр биш доллараар яригддаг болжээ.

Эрх баригчдын хэтэвч зузаарах тусам нийгмийн амьдралын чанар муудаж, авлига, хулгайн хамгийн том хохирогч нь жирийн иргэд болсон. Том даргын охин хүү, бэр хүргэн, нохой муурын тансаг хэрэглээний өртгийг жирийн иргэд цалин, орлого, эрүүл мэнд, боловсролоороо төлж байна.

Даргын охид, хөвгүүд нохой муураа дагуулаад гадаадаар аялаж байхад өрхүүд нь өрнөөс өрний хооронд, иргэд нь эрүүл мэндийн үйлчилгээ авах гэж эмнэлгийн үүд хэдэн сараар сахих нь хэвийн үзэгдэл болсон.

Иргэн Х.Нямбаатарын охин нохойгоо юугаар хооллох нь олон нийтэд хамаатай асуудал биш. Гэвч нийслэлийн татвар төлөгчдийн мөнгийг захиран зарцуулж, иргэдийн төлсөн мөнгөөр төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлж буй хотын дарга Х.Нямбаатарын охины нохой нь ямар хоол идэх нь бидний асуудал мөнөөсөө мөн. Учир нь, Х.Нямбаатар Улаанбаатар хотын хамгийн том эрх мэдэлтэн. Бидний төлөх татвар торгуулийг хэдээр нэмж, хасах нь түүний хуульд заасан бүрэн эрхийн асуудал болсон.

Иргэн Т.Даваадалайн эхнэртэйгээ хэзээ танилцсан нь тэдний хувийн асуудал. Харин түүний шууд удирлага дор хэрэгжиж буй метроны төслийг нь төрсөн дүү Т.Мөнхдалай нь хариуцаж буй нь Ашиг сонирхлын тухай хуулийг зөрчсөн томилгоо юм. Тэр тусмаа эхнэр Б.Анхтуяа нь хурдын 1 дүгээр тойрог замыг ТЭЗҮ хийхээр хотын төсвөөс 20 тэрбумын авчихсан асуудал бол авлигын чанартай эрүүгийн гэмт хэрэг юм. Өмнөд Солонгосын Ерөнхийлөгч асны эхнэр цүнх авсан хэргээр ял авсан бол Монголд эхнэрээ ямар компанитайг ч мэддэггүй дарга нар байгаа нь эмгэнэлтэй.

Хотын иргэдийн төлдөг татвар Х.Нямбаатарыг нийслэлийн Засаг дарга болсноос хойш огцом нэмэгдэж, коэффициент утгаар тооцвол 50-200% өссөн. Тиймээс бидний халааснаас гарах мөнгийг Х.Нямбаатар хэнд, юунд зарцуулж байгааг иргэд мэдэх эрхтэй. Энэ бол аль ч ардчилсан улсын эрх мэдэлтнүүдэд тавигддаг хууль ёсны шаардлага. Тэр утгаараа сонгогдсон, томилогдсон дарга бүү хэл жирийн төрийн албан хаагч Хөрөнгө орлогын мэдүүлгээ АТГ-т жил болгон өгдөг. Үндсэндээ, ХОМ нь эрх баригчдын авлига, хулгайг олон нийтийн хяналтад оруулах зорилготой. Харамсалтай нь, АТГ-т өгдөг ХОМ өнөөдөр нэр төдий зүйл болж хувирсан.

Нөгөө талаар эрх баригчид олон нийтээс ичиж эмээхгүйгээр хулгай, луйвраа хийх хэмжээнд очсон иргэд өөрсдөө ч буруутай. Монгол Улсын авлигын индексээр 124-т жагссан нь монголчууд бидний “тавилан” гэхэд тавласан болохгүй. Дарга нарын хулгай луйврыг илчлэх нь бүү хэл улаан цээжээрээ хамгаалдаг иргэд нь ч байна, хэвлэл нь ч байна, улстөрчид нь ч байна. Хэвлэлийн эрх чөлөөгөөр Монгол Улс хэдэн арван байр ухарсанд эрх чөлөөгөө зардаг хэвлэлийнхэн өөрсдөө л буруутай.

Ийм учраас л Х.Нямбаатарын охины тэжээдэгт нохойноос дор амьдарч байгаа нийслэлчүүд хүртэх ёстойгоо хүртэж байна!

Б.БАТ