Москвагийн ганцаардал ба төмөр нударгатнуудын төгсгөл

2026 оны геополитикийн нөхцөл байдал болон сүүлийн үеийн үйл явдлуудаас дүгнэхэд хуучин цагийн төмөр нударгатнуудын эрин үе түүхийн “хогийн сав” руу хаягдаж байна.

Оросын ерөнхийлөгч Владимир Путины “найз”, “холбоотон” гэгддэг байсан дарангуйлагчдын хүрээлэл нь өдрөөс өдөрт хумигдаж, үлдсэн хэд нь ч “өнөө маргаашгүй” байдалд оржээ.

УНАЖ БУЙ БАГАНУУД: АСАД, МАДУРО, ХАМЕНЕЙ

Сүүлийн хоёр жил Кремлийн хувьд геополитикийн жинхэнэ хар дарсан зүүд байлаа. Хамгийн ойрын бөгөөд “амь нэгтэй” гэгдэж байсан найз нөхдийнх нь дэглэмүүд  шил дараалан нуран унаж, Путин буланд улам шахагдаж сууна.

Башар Асад (Сири): 2024 оны 12-р сард Дамаск хот босогчдын гарт ороход Асад эх орноо орхин зугтаж, Москвагаас орогнол хүссэн нь түүний гэр бүлийн 50 гаруй жилийн засаглалд цэг тавьсан юм. Оросын цэргийн бааз Сирид байсан ч Асадын дэглэмийг аварч чадаагүй нь Путины Ойрхи Дорнод дахь нөлөөг үндсээр нь ганхуулав.

Николас Мадуро (Венесуэл): 2026 оны 1-р сарын эхээр АНУ-ын тусгай хүчний явуулсан “Operation Absolute Resolve” ажиллагааны үр дүнд Мадуро баривчлагдаж, өдгөө Бруклин дахь шоронд (MDC) шүүх хурлаа хүлээж сууна. Өмнөд Америк дахь Оросын хамгийн том түшиц газар ийнхүү нурав.

Али Хаменей (Иран): Хэдхэн хоногийн өмнө буюу 2026 оны 2-р сарын 28-нд Ираны дээд удирдагч Али Хаменей Тегеранд болсон агаарын цохилтын үеэр амиа алдсаныг албан ёсоор зарлалаа. Иран дахь шашны хатуу дэглэм дотоодын эсэргүүцэл болон гадаад дарамт дунд хагарч, Орос хамгийн чухал зэвсэг нийлүүлэгчээ алдлаа.

ТҮҮХЭН СУРГАМЖ: ЗУГТАГСАД БА БАЙГАЛИЙН ЖАМААРАА ОДОГСОД

Дарангуйлагчдын түүх ерөнхийдөө хоёр замаар төгсдөг. Эх орноосоо хөөгдөн зугтах, эсвэл эрх мэдлийнхээ оргилд байхдаа үхэх нь бий.

Янукович ба Бакиев: Украины Виктор Янукович, Киргизийн Курманбек Бакиев нар өөрсдийн ард түмний бослогоос зугтаж, Орос болон Беларус руу дүрвэсэн. Тэд өнөөдөр Кремлийн хувьд ямар ч үнэ цэнгүй “улс төрийн үхдэл” төдий болсон байна.

Мугабэ ба Каримов: Зимбабвегийн Роберт Мугабэ албан тушаалаасаа хүчээр огцорсныхоо дараа удалгүй нас барсан бол Узбекистаны Ислам Каримов “хэзээ ч халагдахгүй” мэт засаглаж байгаад эмнэлгийн орон дээр амьсгал хураасан. Эдгээр удирдагч байхгүй болсноор тухайн улс орны Оростой харилцах харилцаа ч өөрчлөгдөж, илүү бие даасан эсвэл прагматик болж хувирсан юм.

ҮЛДСЭН БАЦААНУУД БА ЭЦСИЙН НАЙДВАР

Одоо Путины талд Хойд Солонгосын Ким Жон Ун болон Африкийн Сахелийн бүс нутгийн (Мали, Буркина Фасо) цэргийн эргэлтээр гарч ирсэн шинэ залуу дарангуйлагчид л үлдлээ.

Ким Жон Ун: Хэдийгээр “тарган бацаан” гэж хочлогддог ч тэрбээр өнөөдөр Путины хамгийн том зэвсгийн агуулах болоод байна. Гэвч энэ бол үзэл санааны холбоотон биш, зөвхөн ашиг сонирхлын найзууд юм. Хойд Солонгосын эдийн засаг Оросоос хамааралтай болох тусам Ким Жон Уны эрсдэл нэмэгдэж байна.

Африкийн “сорвитой бацаанууд”: Африкт Орос улс “Вагнер” (эсвэл шинэчилсэн Expeditionary Corps)-оор дамжуулан цэргийн дэглэмүүдийг дэмжиж байгаа ч эдгээр нь маш тогтворгүй. Тэдний засаглал зөвхөн АК-47 бууны хүч дээр тогтож байгаа тул дараагийн эргэлтээр хэзээ ч унахад бэлэн байдаг.

КУБА: СҮҮЛЧИЙН ЦАЙЗ НУРАХ УУ?

Кубын байдал 2026 оны эхний улиралд туйлын хүнд байна. Шатахууны хомсдол, цахилгааны тасалдал, хүнсний хомсдолоос үүдэн ард иргэд нь “breaking point” буюу тэсрэх цэгтээ иржээ. Орос, Венесуэлээс ирдэг байсан тусламж зогссоноор Кубын коммунист дэглэм амь тариагүй болсон. Хэрэв Хавана дахь дэглэм унавал Оросын Америк тив дэх сүүлчийн нөлөө бүрмөсөн арилна гэсэн үг.

Дарангуйлагчдын “найз” байх нь эрсдэлтэй төдийгүй богино настай гэдгийг түүх харуулж байна. Путины эргэн тойрон дахь холбоотнуудын уналт нь Орос улс дэлхийн тавцанд ганцаардаж, зөвхөн “төгсгөлийн шатандаа” орсон тогтолцоотой улсуудтай л үлдэж буйн илрэл юм. Түүхэн зүй тогтлоор бол дарангуйлагчид бие биеэ дэмждэг ч нэг нь живж эхлэхэд нөгөөгөө хамт татан унагадаг “домино эффект” үйлчилж эхэлдэг. Одоогийн байдлаар Путины хувьд энэ эффект хэдийнэ эхэлсэн бөгөөд “сүүлчийн цайзууд” нэг нэгээрээ нуран унаж байна.

Путины "найзуудын клуб" өнөөдөр олон улсын тавцанд нөлөө үзүүлэх чадвартай улстөрчид биш, харин өөрийнхөө суудлыг хэрхэн авч үлдэх вэ гэж тархиа гашилгасан "золбин" тоглогчдын цуглуулга болон хувирчээ. Сирийн Асад зугтаж, Венесуэлийн Мадуро шоронд орсон нь бусад дарангуйлагчдад "Орос таныг аварч чадахгүй" гэсэн маш тодорхой дохио өгсөн.

Москвагийн ганцаардал нь зөвхөн барууны хориг арга хэмжээнээс биш, харин түүний түшиж байсан "муухай" баганууд нь нэг нэгээрээ нурж унаж байгаагаас үүдэлтэй юм. Ким Жон Ун шиг "найз"-тай байна гэдэг нь холбоотонтой байгаа хэрэг биш, харин живж буй хүн өвснөөс атгаж байгаатай л ижил харагдаж байна.