Испанийн ДНБ Евробүсийн дунджаас дээгүүр түвшинд өсөлт үзүүллээ

Дөнгөж саяхан хөлбөмбөгийн ДАШТ-2026-ын алтан цомыг хоёр дахь удаагаа өргөөд буй Испани улс нь Европын Холбооны дөрөв дэх том эдийн засаг бөгөөд сүүлийн жилүүдэд цар тахлын дараах сэргэлт, геополитикийн хямрал, инфляцын дарамтыг даван туулах чиглэлд томоохон бүтцийн өөрчлөлтүүдийг хийж байна.

Испанийн Дотоодын Нийт Бүтээгдэхүүн (ДНБ) сүүлийн жилүүдэд Евробүсийн дунджаас дээгүүр түвшинд өсөлт үзүүлж, уян хатан чанараа батлан харууллаа.

Үйлчилгээний салбарын хүчтэй сэргэлт, экспортын өсөлт болон Европын Холбооны "NextGenerationEU" санхүүжилтийн дэмжлэгтэйгээр эдийн засаг тогтвортой өсөлтийг хадгалж байна. 2024-2025 онуудад ДНБ-ий өсөлт 2%-иас дээш түвшинд хадгалагдсан нь ХБНГУ, Франц зэрэг Европын бусад томоохон эдийн засгуудтай харьцуулахад өндөр үзүүлэлт юм.

Европын Төв Банкны (ECB) хүүгийн өсөлтийн мөчлөгийг даган Испанид инфляци хяналтад орсон. Эрчим хүчний үнийн татаас болон хүнсний бүтээгдэхүүний татварын хөнгөлөлт зэрэг засгийн газрын зохицуулалтууд үр дүнгээ өгч, инфляцын түвшин зорилтот 2%-ийн орчимд тогтворжиж байна.

Ажилгүйдэл нь Испанийн эдийн засгийн түүхэн дэх хамгийн том "архаг хууч" өвчин байсаар ирсэн. Гэсэн хэдий ч сүүлийн жилүүдэд хийгдсэн хөдөлмөрийн зах зээлийн шинэчлэл үр дүнгээ өгч эхэлжээ.

Түүхэндээ 20%-иос давж байсан ажилгүйдлийн түвшин сүүлийн жилүүдэд 11-12%-ийн хооронд хэлбэлзэж, сүүлийн хорин жилийн хамгийн доод түвшиндээ хүрээд байна.

Богино хугацааны, түр зуурын ажлын гэрээг хязгаарлаж, байнгын ажлын байрыг дэмжсэн хууль эрх зүйн шинэчлэл нь хөдөлмөрийн зах зээлийг илүү тогтвортой болгосон.

Залуучуудын ажилгүйдэл (25-аас доош насныхан) 25%-иас дээш хэвээр байгаа нь ажиллах хүчний ур чадварын зөрүү, боловсролын систем болон зах зээлийн эрэлтийг харуулж байна.

Испанийн эдийн засаг үйлчилгээний салбараас өндөр хамааралтай бөгөөд сүүлийн үед аж үйлдвэр, технологийн салбарт солонгоруулалт хийхийг зорьж байна.

Аялал жуулчлал нь ДНБ-ий бараг 12-14%-ийг дангаараа бүрдүүлдэг. Испани улс жилд 85 гаруй сая жуулчин хүлээн авдаг бөгөөд дэлхийн хамгийн олон жуулчин очдог топ улсуудын нэг юм. Энэ салбар нь ажлын байр нэмэгдүүлэх, гадаад валютын урсгалыг татахад голлох үүрэг гүйцэтгэдэг боловч эдийн засгийг улирлын чанартай, эмзэг (жишээ нь, цар тахал эсвэл цаг уурын өөрчлөлтөд) болгодог сул талтай.

Испани бол Европ дахь хоёр дахь том автомашин үйлдвэрлэгч юм. Одоогийн байдлаар уламжлалт дотоод шаталтат хөдөлгүүртэй автомашинаас цахилгаан тээврийн хэрэгсэл (EV) болон лити-ион батерейны үйлдвэрлэл рүү шилжих PERTE (Стратегийн төсөл) хөтөлбөрийг эрчимтэй хэрэгжүүлж байна. Volkswagen, Stellantis зэрэг дэлхийн гигантууд Испанид тэрбум еврогийн хөрөнгө оруулалт хийж байна.

Газар зүйн байрлалын давуу тал (нартай өдөр олон, салхины нөөц их) дээрээ тулгуурлан Испани улс Европын сэргээгдэх эрчим хүчний төв болон хувирч байна. Тус улс цахилгаан эрчим хүчнийхээ 50-иас дээш хувийг салхи, нар, усны эх үүсвэрээс гарган авдаг бөгөөд ногоон устөрөгч (Green Hydrogen) үйлдвэрлэл, экспортоор бүс нутагтаа тэргүүлэх амбицтай ажиллаж байна.

Испани нь нээлттэй эдийн засагтай бөгөөд Европын Холбооны дотоод зах зээлээс гадна Латин Америк, Хойд Африкийн бүс нутагтай худалдааны гүнзгий хэлхээ холбоотой.

Хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн (чидун жимсний тос, дарс, жимс жимсгэнэ), автомашин, химийн бодис, эмийн бүтээгдэхүүн гол экспортыг бүрдүүлдэг.

Дижитал шилжилт, сэргээгдэх эрчим хүч, дата төвүүдийн дэд бүтцэд чиглэсэн гадны хөрөнгө оруулалт сүүлийн жилүүдэд үлэмж нэмэгдсэн. Технологийн томоохон компаниуд (Amazon, Microsoft) Испанийг өмнөд Европын дата төвийн гол зангилаа болгохоор сонгон ажиллаж байна.

Макро түвшний өсөлт сайн байгаа ч Испанийн төсөв, санхүүгийн салбарт анхаарал татсан сул талууд байсаар байна.

Европын Төв Банкны хүү өндөр байгаа үед өрийн зардал нэмэгдэж, төсөвт дарамт болдог.

ЕХ-ны төсвийн сахилга батын дүрмийн дагуу ДНБ-ий ~3% орчим эзэлж буй алдагдлыг бууруулах шаардлагатай тул засгийн газар зардлаа танах шахалттай тулгарч байна.

2012 оны хямралаас хойш хийгдсэн бүтцийн өөрчлөлтийн үр дүнд Испанийн банкууд (Santander, BBVA гэх мэт) чанаргүй зээлийн хэмжээ бага, хөрөнгийн чадвар сайн байгаа.

Испанийн эдийн засгийн урт хугацааны тогтвортой өсөлтөд дараах хүчин зүйлс сөргөөр нөлөөлж байна. Үүнд:

• Бага үнэлэмжтэй үйлчилгээний салбар (зочид буудал, ресторан) давамгайлж, өндөр технологийн үйлдвэрлэл харьцангуй бага байгаа нь нэг ажилтанд ногдох бүтээмжийн өсөлтийг хязгаарлаж байна.

• Испани бол дэлхийн хамгийн бага төрөлттэй, хүн ам нь хурдан өтөлж буй улсуудын нэг. Энэ нь ирээдүйд тэтгэврийн систем болон эрүүл мэндийн салбарт асар их санхүүгийн ачаалал авчирна.

• Хуурайшилт, цөлжилт, усны хомсдол нь Испанийн өмнөд бүсийн хөдөлгөгч хүч болох хөдөө аж ахуй болон аялал жуулчлалын салбарт шууд аюул занал учруулж эхэлсэн.

• Мадрид, Каталони (Барселона), Баск зэрэг аж үйлдвэржсэн хойд бүс нутгууд өндөр хөгжсөн байхад, өмнөд болон төв хэсгийн хөдөөгийн бүсүүд ("Хоосон Испани" буюу España Vaciada) эдийн засгийн хувьд хоцрогдож байна.

Испани улс нь "NextGenerationEU" сангийн хөрөнгийг (160 гаруй тэрбум евро) эдийн засгаа дижиталжуулах, ногоон шилжилтийг хийхэд амжилттай ашиглаж чадвал урт хугацааны бүтээмжээ эрс дээшлүүлэх боломжтой байна. Хөдөлмөрийн зах зээлийн шинэчлэл үр дүнгээ өгч, ажилгүйдэл буурч байгаа нь эерэг үзүүлэлт боловч төрийн өндөр өр, хүн амын хөгшрөлт болон уур амьсгалын өөрчлөлт зэрэг нь дунд хугацааны гол сорилтууд хэвээр байх болно.

Ерөнхийдөө, Испанийн эдийн засаг уламжлалт "жуулчлал, барилга" дээр суурилсан загвараас "ногоон эрчим хүч, технологи, тогтвортой үйлдвэрлэл" рүү чиглэсэн чанарын шилжилтийн чухал үе шатандаа явж байна.