Хорвоо галзуу ч амьдрал ганцхан!

Хорвоо галзуучуудаар дүүрэн юм шиг санагдах боллоо. Гэхдээ хэн нь үнэхээр ухаанаа алдсан, хэн нь энэ амьдралын учир утгыг өөрийнхөөрөө ойлгож явааг ялгахад улам бүр хэцүү юм. Заримдаа хамгийн эрүүл ухаантай мэт харагдах хүмүүс хамгийн утгагүй зүйлд амьдралаа зориулж, харин бусдын нүдэнд хачин этгээд санагдах нэгэн энэ ертөнцийн хамгийн энгийн үнэнийг чимээгүйхэн тээж явах нь бий. Хүн төрөлхтөн ухаантай болохын хэрээр амьдрал нь улам утга учиртай болно гэж итгэдэг байсан. Гэтэл хүн бүр өөрийнхөө зөв гэж батлахын төлөө улайран зүтгэж, бусдыг буруу гэж итгүүлэхийн тулд амьдралынхаа үнэт цагийг үрж, эцэст нь хэн нь ч хэнийгээ сонсохоо больсон энэ цаг үед ухаан гэдэг зүйл чухам юунд хэрэгтэй юм бол гэж бодогдоно.

Хачирхалтай нь, хорвоогийн галзуурал дандаа орилж хашхирч, эд юм эвдэж, бусдад халдаж дайрч байдаггүй ажээ. Зарим галзуурал тун боловсон хувцаслаж, эелдэг инээмсэглэж, ухаалаг үг хэлж, бусдад амьдрах ухаан зааж явдаг. Өөрийнхөө дотор юу болж байгааг ойлгоогүй атлаа бусдын амьдралыг шүүн тунгаах дуртай, өөрийнхөө алдааг хүлээн зөвшөөрч чаддаггүй хэрнээ бусдын өчүүхэн дутагдлыг өршөөдөггүй, хайр гэдэг үгийг өдөр бүр амандаа давтдаг атлаа хайртай хүмүүсийнхээ сэтгэлийг хамгийн ихээр шархлуулдаг хүмүүс бидний дунд цөөнгүй. Тэд өөрсдийгөө хэвийн гэж боддог. Магадгүй бид ч бас тэдний нэг байж мэднэ.

Хүн гэдэг амьтан ер нь ямар хачин зөрчилтэй оршихуй вэ. Аз жаргалтай амьдрахыг хүсдэг атлаа өөрийгөө зовоох шалтгааныг өдөр бүр шинээр олж, тайван байхыг мөрөөддөг хэрнээ тайван амьдралаасаа уйдаж, хайрлуулахыг хүсдэг атлаа өөрт нь чин сэтгэлээсээ хандсан хүнийг үл тооно. Байгаа бүхнээ хангалтгүй гэж голж, байхгүй бүхнээ аз жаргалынхаа нөхцөл гэж төсөөлсөөр нэг л мэдэхэд амьдралынхаа хамгийн сайхан өдрүүдийг хүлээлт, мөрөөдөл дунд өнгөрөөчихсөн байдаг. Өчигдөр мөрөөдөж байсан амьдралдаа өнөөдөр хүрчихээд түүнийгээ анзаарах сөхөөгүй, маргаашийн төлөө өнөөдрөө золиосолж яваа хүнийг ухаантай гэж нэрлэх үү, эсвэл өөрийнхөө бүтээсэн төөрөгдөлд төөрсөн нэгэн гэх үү?

Бидний амьдарч буй ертөнцөд бүх зүйл улам хурдан болжээ. Хүмүүс хурдан баяжих, хурдан амжилтад хүрэх, хурдан танигдах, хурдан мартах, бүр хурдан хайрлаж, хурдан хагацахыг хүсдэг болсон. Хэн нэгнийг таньж мэдэхийн тулд олон жил хамт байх шаардлагагүй мэт, ганцхан зураг, хэдхэн өгүүлбэр, бусдын дам яриагаар хүний хувь заяанд дүгнэлт хийхэд хангалттай мэт санагддаг болжээ. Өчигдөр магтаж байсан хүнээ өнөөдөр үзэн ядаж, өнөөдөр шүтэж байсан зүйлээ маргааш шоолон инээх нь энгийн үзэгдэл болжээ. Хамгийн гунигтай нь, бид энэ бүхнийг хэвийн гэж хүлээн зөвшөөрч эхэлсэнд байгаа юм. Хүний сэтгэлд ямар их зүйл нурж байгааг мэдэхгүй хэрнээ нүүрэн дээрх инээмсэглэлийг нь харж аз жаргалтай гэж дүгнэнэ. Хэн нэгний чимээгүй байдлыг их зан гэж ойлгож, ганцаардлыг нь бардамнал гэж эндүүрнэ. Гэтэл тэр хүн зүгээр л амьдралынхаа нэгэн хүндхэн үеийг даван гарах гэж өөртэйгөө чимээгүйхэн тэмцэж яваа ч юм билүү.

Энэ хорвоод хүн бүр өөрийн гэсэн үл үзэгдэх ачаатай явдаг. Зарим нь тэр ачаагаа инээмсэглэлээр халхалж, зарим нь ажил хөдөлмөртөө булж, зарим нь бусдын дунд хөгжилтэй байх гэж хичээнэ. Гаднаас нь харахад бүх зүйл нь бүтэмжтэй, ажил амьдрал нь тэгширсэн мэт хүмүүс хүртэл шөнө дунд сэрээд юунд ингэтлээ ядарснаа ойлгохгүй тааз ширтэн хэвтдэг байх. Хүнд амьдрахын тулд зөвхөн хоол, орон байр, мөнгө төгрөг хэрэгтэй биш ажээ. Хааяа юу ч тайлбарлах шаардлагагүйгээр ойлгогдох, ямар нэгэн дүр эсгэлгүйгээр өөрийнхөөрөө байх, алдаа гаргасан ч хүн хэвээрээ хүлээн зөвшөөрөгдөх тэр өчүүхэн орон зай л хамгийн их үгүйлэгддэг юм байна.

Бид бусдын амьдралыг хараад атаархдаг хэрнээ түүний төлсөн үнийг мэддэггүй. Нэгнийхээ амжилтыг хараад азтай юм гэж боддог атлаа түүнд хүрэхийн тулд хэдэн шөнө нойргүй хонож, хэдэн удаа өөртөө эргэлзэж, хэдэн удаа бүхнийг орхихыг хүссэнийг нь төсөөлдөггүй. Харин хэн нэгэн алдвал түүнийг ойлгохын оронд буруутгах шалтгаан эрж, өөрсдөө хэзээ ч бүдэрч байгаагүй мэт тэнэглэнэ. Хүний зовлонг үзвэр болгож, алдааг нь зугаа болгон ярьж, гунигийг нь сул доройн шинж гэж дүгнэх нь бидний нийгмийн нэгэн эмгэнэл болжээ. Өөрийнхөө зовлонг хамгийн томд тооцдог хүн бусдын нулимсыг жижигхэн гэж бодох нь ямар харамсалтай вэ.

Заримдаа энэ бүхнээс холдоод, хүнгүй газар очиж, зүгээр л салхины чимээ сонсож суумаар санагдана. Хэн нь зөв, хэн нь буруу болохыг тогтоох шаардлагагүй, хэнд ч өөрийгөө батлах албагүй, хэн нэгний хүлээлтэд нийцэх гэж хичээхгүйгээр нэг оройг өнгөрөөхсөн гэж бодогдоно. Нар жаргахыг харж суухад хорвоо ердөө л өөрийн жамаар эргэж, модод салхинд найгаж, шувууд үүрэндээ буцаж, гол мөрөн мянган оныг туулсан тэр л хэвээрээ урссаар байдаг. Байгальд хэн нэгнээс илүү харагдах гэсэн хүсэл үгүй. Мод бусад модноос өндөр ургаснаараа бахархдаггүй, цэцэг өөр цэцгийн өнгөнд шунадаггүй, гол мөрөн хаашаа урсаж байгаагаа бусдад тайлбарладаггүй. Харин хүн л өөрийнхөө оршихуйг бусдын үнэлэмжээр хэмжиж, амьдралынхаа утга учрыг өөр хүний нүднээс хайсаар ядарч туйлддаг.

Хорвоогийн хамгийн том эмгэнэл нь муу хүмүүс олширсондоо биш, харин сайн хүмүүс нь сэтгэлээ хамгаалахын тулд хүйтэн болохоос өөр аргагүй мэт санах болсонд оршиж байж мэднэ. Нэгэн цагт бусдад итгэдэг байсан хүн олон удаа хууртагдсаны эцэст хэнд ч итгэхээ больж, хэн нэгнийг чин сэтгэлээсээ хайрлаж явсан хүн шархалсныхаа дараа дахин хайрлахаас эмээж, бусдад туслахыг хүсдэг байсан хүн сайхан сэтгэлийг нь ашигласан хүмүүсээс залхаад өөрийнхөө ертөнцөд хаалгаа түгжинэ. Ингэж бид бие биеийнхээ доторх гэрлийг бага багаар унтраачихаад яагаад хорвоо ийм харанхуй болчихов гэж гайхдаг.

Гэхдээ хүний хачин ааш, ойлгомжгүй үйлдэл, зөрчилтэй зан чанарын цаана бидний мэдэхгүй түүх нуугдаж байдаг. Хэн нэгний уур хилэнгийн цаана айдас, бардам зангийн цаана эмзэглэл, хүйтэн харцны цаана хэзээ ч эдгээгүй шарх байж болно. Зарим хүн өөрийнхөө өвдөлттэй хэрхэн харьцахаа мэдэхгүйдээ бусдыг шархлуулдаг. Энэ нь тэдний үйлдлийг зөвтгөхгүй ч хүнийг ойлгохын тулд зөвхөн хийсэн зүйлийг нь бус, туулж ирсэн замыг нь харах хэрэгтэйг сануулна.

Нас ахих тусам хүн төрөлхтнийг өөрчлөх хүсэл бага багаар бүдгэрч, харин өөрийнхөө доторх амар амгаланг алдахгүй авч үлдэх хүсэл улам хүчтэй болдог юм шиг. Гуч хүртлээ бүх хүн үнэнийг ойлгоосой, шударга ёс ялаасай, сайхан сэтгэл үргэлж үнэлэгдээсэй гэж хүсдэг байлаа. Харин амьдралын олон өнгийг үзэхийн хэрээр хүн бүрийг өөрчилж чадахгүй, бүх худал үгийг залруулж барахгүй, бүх шударга бус явдалтай тэмцэж дийлэхгүй гэдгийг ойлгодог. Тэгээд нэг л өдөр хэн нэгэнтэй маргалдаж ялахын оронд чимээгүйхэн холдох, өөрийгөө зөвтгөхийн оронд тайван үлдэх, бусдын муу санааг тайлж унших гэж зовохын оронд өөрийнхөө сэтгэлийг цэвэрхэн авч явах нь илүү үнэ цэнтэй санагдаж эхэлнэ.

Чимээгүй байна гэдэг ялагдсан гэсэн үг биш. Уучилна гэдэг мартсан гэсэн үг биш. Холдоно гэдэг үзэн ядсан гэсэн үг биш. Заримдаа хүн өөрийнхөө амар амгаланг хамгаалахын тулд хариу хэлэх эрхээсээ татгалздаг. Бүх асуултад хариулах шаардлагагүй, бүх буруутгалд өөрийгөө өмгөөлөх албагүй, бүх хүнд таалагдах боломжгүй гэдгийг ойлгох мөчөөс хүний дотор нэгэн шинэ эрх чөлөө төрдөг. Тэр эрх чөлөө сүртэй тунхаглалгүй, бусдад харагдах ялалтгүй, зүгээр л өглөө сэрэхэд сэтгэл арай хөнгөн байх, орой унтахад өөрийгөө зэмлэх зүйл багасах, амьдралын жижигхэн сайхныг дахин анзаарах төдий энгийн зүйлээс эхэлдэг.

Энэ ертөнцөд гайхалтай хүмүүс ч бас олон бий. Өөрөө зовж яваа хэрнээ бусдын гунигийг анзаардаг, хариу нэхэлгүй тусалдаг, бусдын амжилтад атаархалгүй баярладаг, хүний нууцыг хадгалж чаддаг, хэн нэгний сул дорой мөчийг хожим нь зэвсэг болгон ашигладаггүй хүмүүс бий. Тэд ихэвчлэн чанга ярьдаггүй, өөрсдийнхөө сайхан сэтгэлийг зарладаггүй, ертөнцийг өөрчилж байна гэж боддог ч үгүй. Гэвч тэдний хэлсэн ганцхан дулаан үг хэн нэгнийг хамгийн хэцүү өдрөө даван туулахад тусалж, энгийн нэгэн халамж амьдралд итгэх итгэлийг нь эргүүлэн өгч байдаг. Хорвоо тийм хүмүүсийн ачаар л бүрмөсөн харанхуй болчихдоггүй байх.

Магадгүй бидний хамгийн их алддаг зүйл бол амьдралыг хэтэрхий төвөгтэй болгож ойлгодогт оршдог. Аз жаргал заавал агуу амжилт, их хөрөнгө, бусдын бишрэл байх албагүй. Хэн нэгэнтэй сэтгэл амар ярилцах, хайртай хүнийхээ инээмсэглэлийг харах, өвлийн хүйтэн өглөө халуун цай уух, удаан уулзаагүй найзтайгаа таарах, борооны дараах чийгний үнэрийг мэдрэх, жаргаж буй нар өрөөний цонхоор хэрхэн тусаж байгааг ажиглах төдийд ч амьдралын утга учир багтаж байдаг. Бид тийм энгийн мөчүүдийг жижигхэн гэж голсоор том аз жаргал хүлээдэг. Гэтэл амьдрал гэдэг тэр жижигхэн мөчүүдийн нийлбэрээс өөр юу ч биш байж мэднэ.

Нэг л өдөр бидний энэ их яаруу амьдрал зогсоно. Өнөөдөр биднийг шүүмжилж байгаа хүмүүс ч, бидний таалалд нийцүүлэх гэж хичээж байгаа хүмүүс ч, бидний атаархаж явсан амжилт ч, биднийг шаналгаж байсан өчүүхэн маргаан ч цаг хугацааны алсад бүдгэрнэ. Харин хэн нэгнийг хайрлаж чадсан эсэх, хэний нэгний сэтгэлийг дулаацуулж явсан эсэх, өөрийнхөө амьдралыг үнэхээр өөрийнхөөрөө туулсан эсэх л үлдэх байх.

Хорвоо галзуучуудаар дүүрэн гэж бодогдох үе надад ч бий. Хүн хүнээ ойлгохоо больж, үнэн худал хоёрын зааг бүдгэрч, сайхан сэтгэл гэнэн зан мэт үнэлэгдэж, худал дүр эсгэлт ухаалаг амьдрах арга мэт харагдах үед энэ бодол өөрийн эрхгүй төрдөг. Гэвч жаахан удаан ажиглахад энэ хорвоо зөвхөн галзуурсан хүмүүсээр биш, зүгээр л айсан, шархалсан, төөрөлдсөн, хайрлуулахыг хүссэн, өөрийнхөө амьдралын учрыг олох гэж яваа хүмүүсээр дүүрэн юм байна гэдгийг ойлгоно. Бидний ихэнх нь хаашаа явж байгаагаа бүрэн мэдэхгүй атлаа замаа олчихсон мэт дүр эсгэж, юу хүсэж байгаагаа сайн ойлгоогүй хэрнээ бүхнийг мэддэг мэт ярьж, дотроо ганцаардаж явахдаа гаднаа бусдаас хүчтэй харагдахыг хичээдэг.

Эцсийн эцэст бид энэ хорвоод хэн нь илүү ухаантайгаа батлах гэж ирээгүй. Хэн нэгнээс илүү амьдарснаа нотлох гэж ч ирээгүй. Бид ердөө л богинохон хугацаанд бие биетэйгээ учирч, заримдаа хайрлаж, заримдаа шархлуулж, хааяа алдаж, хааяа уучилж, өөрсдийнхөө мэдэхгүй олон зүйлийг амьдралаас суралцсаар буцах хувьтай хүмүүс.

Хорвоо галзуучуудаар дүүрэн байж болно. Харин тэр их үймээн дунд өөрийнхөө сэтгэлийг галзууруулахгүй авч үлдэх, хүн чанараа гээхгүй амьдрах, бусдын харанхуйд өөрийнхөө гэрлийг унтраахгүй байх л хамгийн хэцүү атлаа хамгийн үнэ цэнтэй сонголт ажээ.

Хорвоо хэчнээн галзуу байсан ч бидэнд олдсон амьдрал ганцхан. Түүнийг бусдын галзуурлыг ойлгох гэж бүхэлд нь үрэхэд дэндүү богинохон, харин хайрлаж, уучилж, инээмсэглэж, сэтгэл амар амьдрахад дэндүү үнэ цэнтэй билээ.