Төв банкны алдагдал ба үүргээ мартсан ҮАГ

Үндэсний аудитын газар 2026 онд 27 сэдэвт аудит хийхээр УИХ-ын Төсвийн байнгын хороогоор батлуулсан. Үүнд, Монголбанк зэрэг алдагдал ихтэй, анхаарал татсан байгууллагууд багтаагүй учраас УИХ-ын дарга Н.Учрал өчигдөр Үндэсний аудитын газрын дарга С.Магнайсүрэнг, Монголбанкны ерөнхийлөгч С.Наранцогтын хамт дуудаж, санхүүгийн аудит хийх чиглэл өгөв.

Монголбанкны ерөнхийлөгчийн томилгооны үеэр буюу 2025 оны 12 дугаар сард УИХ-ын дарга Н.Учрал “Монгол банкны хуримтлагдсан алдагдал 7.4 их наядад хүрсэн. Сүүлийн 5 жилийн хугацаанд алдагдал 5 их наяд төгрөгөөр, орон тоо 400-гаас 700 болж нэмэгдсэн. Тиймээс Монголбанкны үйл ажиллагаанд ил тод байдал, макро эдийн засгийн тэнцвэрийг хангах шаардлагатай болсон”-ыг анхааруулж байв. Олон улсын валютын сангаас 2023 онд Монголбанкны алдагдал $2 тэрбумд хүрснийг мэдээлж байсан билээ.

УИХ-ын 2017 оны ажлын хэсгийн шалгалтаар "Монголбанкны алдагдал жилд 2-3 дахин нэмэгдсэнээр 2012-2016 онд 3,019.3 тэрбум төгрөгийн хуримтлагдсан алдагдал үүссэн байна" гэсэн дүгнэлт гарсан байдаг. Хараат бус "Прайсоутерхаускуперс Аудит" аудиторын 2024 оны дүгнэлт ч "хязгаарлалттай" гарчээ.

Энэ их алдагдал хаанаас яагаад бий болсныг Үндэсний аудитын газар үндсээр нь ухаж олох үүрэгтэй байгууллага. Гэтэл өнөөдрийг хүртэл Үндэсний аудитын газар үүрэгт ажлаа хийсэнгүй.

УИХ-ын дарга Н.Учрал Монголбанкны ерөнхийлөгч С.Наранцогтод хэмнэлтийн хуулийг баримтлах, давхардсан орон тоог цөөлөх, Үндэсний аудитын газрын дарга С.Магнайсүрэнд хяналт шалгалтаар гарсан зөрчлийг шаардлагатай гэж үзвэл хуулийн байгууллагад шилжүүлэхийг үүрэг болгосон.

ҮАГ-ын дарга С.Магнайсүрэнгийн зүгээс Монголбанкны ерөнхийлөгч С.Наранцогт хүсэлт тавибал ҮАГ-аас аудит хийхэд бэлэн гэв. Өөрөөр хэлбэл, Монголбанкнаас хүсэлт гаргасны дараа ҮАГ ажлаа хийнэ гээд аудитын үндсэн зарчмыг үгүйсгэж байх юм.

Үндэсний аудитын газар нэрнээс нь харсан ч үндэсний хэмжээнд аудит хийх эрхтэй ганц байгууллага. Олон улсын жишгээр Төв банк, төрийн тусгай сан, төрийн өмчит компаниудад жил болгон аудит заавал хийх ёстой. Тэгж байж л тэнд байгаа хууль бус асуудлууд ил тод болно, аливаа зөрчил дутагдлыг арилгана. Гэтэл өөрсдөө хүсэлт гаргасан үед бид ажлаа хийнэ гээд сууж байгаа нь тус газрыг үндсээр нь өөрчлөх ёстой шалтгаан мөн юм. Энэ мэтээс дүгнэхэд өнгөрсөн хугацаанд Үндэсний аудитын газар үүрэгт ажлаа хэрхэн хийсэн бэ гэдэг зүй ёсны асуулт тавигдаж байна. Үнэндээ мэргэжлийн байгууллагаас илүү улстөрчдийн утсан хүүхэлдэй болж хувирсан тус байгууллага бусдаас хараат бусаар аудит хийж чадна гэдэг асуултын тэмдэг юм.