Дарангуйлагчдын мухар сүсэг ба далд хүчний донтолт

Нийслэлийн Засаг дарга Х.Нямбаатарын сэтгэцийн эрүүл мэнд сүүлийн үед “хэвийн бус” болсон гэдгээ удаа дараа үг-үйдлээрээ харуулах болсон. Тэрбээр Туулын хурдны замын төслөөс болж, ухаан санаа нь самуурсан аятай аашлах болсон. Жишээ нь, Туулын хурдын замыг эсэргүүцсэн иргэдийн эсрэг жагсаал хийж, гэрийн гадаа нь очиж “Оюунгэрэл ээ, гараад ир гэж хашгирч байсан” нь болсон явдал билээ. Тэрчлэн Туул голоо хамгаалах хөдөлгөөн зохион байгуулахаа хүртэл мэдэгдсэн нь Х.Нямбаатарт чухамдаа эмнэлгийн тусламж хэрэгтэй болсныг харуулж буй.

Тэрбээр НИТХ-ын дарга А.Баярын талаар шөнийн цагаар ирж ажилладаг, өдөр бус шөнөөр захирамж гаргадаг, компьютер техник хэрэгсэл гаргаж ирээд шашны зан үйл үйлддэгт нь санаа зовж байна гэж хүртэл ярилцлага өгсөн нь бодит факт. Үүнээс өмнө өөрийнх нь зургаар сор заллаа гэж УИХ-ын гишүүн А.Бат-Амгаланг буруутгаж байсан удаатай.

Түүний хувьд нэлээд сүсэг бишрэлтэй нэгэн гэдгийг нь нотлох зураг ч цахимд бий. Тэрчлэн бугуйндаа эрхи зүүх болсноос нь харвал манай хотын удирдлагууд багагүй мухар сүсэгт автсан гэлтэй. Гэтэл байгалийн эсрэг терроризмаас нь харахад мөнгөний төлөө яахаас ч буцахгүй болсон шинжтэй. Ерөнхийдөө сүүлийн үед Монголын улстөрчид бугуйндаа эрхи зүүж “гангарах” болсон. УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаясгалан, Нийслэлийн замын хөгжлийн газрын дарга Б.Одбаяр нар эрхинээс салахаа байсан билээ.

Түүхийн хуудаснаас харахад үнэмлэхүй эрх мэдэлд хүрсэн удирдагчид ихэвчлэн хүйтэн тооцоо, хатуу логик дээр суурилдаг мэт харагддаг ч, тэдний хувийн амьдрал болон шийдвэр гаргах үйл явц нь байж боломгүй мухар сүсэг, зурхай, далд хүчний итгэл үнэмшлээр дүүрэн байх нь олонтаа. The Guardian, BBC, The New York Times зэрэг дэлхийн томоохон хэвлэлүүдийн судалгаанаас үзэхэд дарангуйлагчид ийнхүү мухар сүсэгт автах нь зөвхөн хувь хүний итгэл үнэмшил бус, харин тэдний боловсролгүй байдал, хууль бус үйлээс нь үүдсэн дотоод айдас, ганцаардал болон хязгааргүй эрх мэдлээ хадгалан үлдэх гэсэн цөхөрсөн оролдлого байдаг байна.

Адольф Гитлер болон Нацист Германы өндөр албан тушаалтнууд далд хүч (occult) болон ид шидэд гүн гүнзгий автсан байсныг түүхчид баримтаар нотолдог. Гитлер зурхайчдын зөвлөгөөг сонсдог байсан төдийгүй нацист үзэл сурталд ари үндэстний гарал үүслийг тайлбарлахдаа "Thule Society" зэрэг нууц нийгэмлэгүүдийн онолыг ашигласан байдаг.

Нацистууд дэлхийн өнцөг булангаас ари үндэстний "ер бусын" гарал үүслийг батлах олдвор хайж, шинжлэх ухааныг ид шидтэй хольж байв. Гитлерийн суртал ухуулагч Йозеф Гёббельс өөрийн тэмдэглэлдээ Нострадамусын зөгнөлийг дайны суртал ухуулгад ашиглаж, Германы ялалт одон гаригт бичигдсэн гэж итгүүлэхийг оролдож байсныг дурдсан байдаг.

Энэ нь зөвхөн сонирхол биш, харин ард түмнийг удирдахдаа "тэнгэрээс заяасан" мэт харагдуулах улс төрийн зэвсэг байв.

ИОСИФ СТАЛИН БА ЗӨН БИЛЭГТЭН ВОЛЬФ МЕССИНГ

Коммунист үзэл суртал нь шашин болон мухар сүсгийг эрс үгүйсгэдэг байсан ч, Иосиф Сталины талаарх олон баримт түүнийг "далд хүч"-нээс хол байгаагүйг харуулдаг. Түүний Вольф Мессинг хэмээх зөн билэгтэн, гипнозчид итгэдэг байсан тухай түүхүүд “Russia Beyond” болон барууны түүхийн сэтгүүлүүдэд олонтаа дурдагддаг.

Сталин Мессингийг туршиж үзэхийн тулд ямар ч бичиг баримтгүйгээр Төв банкнаас 100 мянган рубль гаргуулж авах даалгавар өгч, Мессинг кассчинд хоосон цаас өгөн гипноздож мөнгийг авч чадсан гэдэг. Сталин өөрийнх нь эсрэг хэн нэгэн далд хүч ашиглахаас үхтлээ айдаг байсан тул ийм хүмүүсийг өөртөө ойр байлгаж, хянахыг эрмэлздэг байжээ.

Гаити улсын дарангуйлагч Франсуа Дювалье бол мухар сүсгийг төрийн засаглалын хэрэгсэл болгосон хамгийн тод жишээ юм. Тэрээр өөрийгөө Вүүдүү шашны үхлийн бурхан болох "Baron Samedi"-гийн хувилгаан гэж зарласан. Дювалье байнга хар нүдний шил, хар костюм өмсөж, үхлийн элч шиг харагдахыг хичээдэг байв. Тэрээр ард иргэддээ "Би та нарын бодлыг уншиж чадна, намайг эсэргүүцвэл сүнсийг чинь хараана" гэж итгүүлсэн.

1963 онд АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жон Ф.Кеннеди алагдсаны дараа Дювалье "Би Кеннедиг вүүдүү хүүхэлдэй ашиглаж хараасан учраас тэр үхсэн" гэж мэдэгдэж байв. Энэ нь түүнийг дэлхий дахинд "аюултай ер бусын хүчтэй" мэт харагдуулах тактик байлаа.

ТООНЫ ИД ШИД БА ЭДИЙН ЗАСГИЙН СҮЙРЭЛ

Мьянмарын (Бирм) дарангуйлагч Не Вин бол мухар сүсэг нь улс орныг хэрхэн эдийн засгийн ангал руу түлхэж болдгийн сонгодог жишээ юм. Тэрээр 9-ийн тоог "аз жаргал, амжилт авчирдаг" гэж сохор мэт шүтдэг байв.

1987 онд тэрээр гэнэтийн шийдвэр гаргаж, улс орон даяар эргэлтэд байсан мөнгөн дэвсгэртүүдийг хүчингүй болгож, оронд нь 45 ба 90-тийн дэвсгэртүүдийг гаргажээ. Учир нь, эдгээр тооны нийлбэр нь 9-ийн тоо гардаг (4+5=9, 9+0=9). Энэхүү утга учиргүй шийдвэр нь Мьянмарын дундаж давхаргынхны хадгаламжийг нэг шөнийн дотор үнэ цэнгүй болгож, улмаар 1988 оны алдарт оюутны бослого гарахад гол хөшүүрэг болсон юм.

Угандагийн "махчин" гэгддэг Иди Амин өөрийн шийдвэрүүдээ "Бурхан надад зүүдээр хэлсэн" гэж тайлбарладаг байв. 1972 онд тэрээр Уганда дахь ази гаралтай (голдуу Энэтхэг) 60,000 орчим хүнийг улс орноосоо хөөх шийдвэр гаргахдаа "Зүүдэнд минь Бурхан гарч ирээд азиудыг хөөхийг тушаасан" гэж мэдэгджээ. Энэ шийдвэр нь Угандагийн эдийн засгийг бүрэн нурааж, олон улсын хэмжээнд тусгаарлагдах шалтгаан болсон юм.

Сэтгэл судлаачид болон улс төр судлаачид дарангуйлагчдын энэхүү зан үйлийг дараах 3 хүчин зүйлээр тайлбарладаг. Нэгдүгээрт, дарангуйлагчид хэнд ч итгэдэггүй. Ойр дотны зөвлөхүүд нь урвах вий гэх айдас нь тэднийг логикоос илүү "далд хүч", "зурхай" зэрэг хөндлөнгийн, хүн бус хүчинд найдахад хүргэдэг.

Хоёрдугаарт, эрх мэдэл ихсэх тусам хүн бүх зүйлийг хянахыг хүсдэг. Гэвч үхэл, өвчин, эсвэл далд хуйвалдааныг хянах боломжгүй тул зурхай, зан үйл ашиглан "ирээдүйг хянаж байна" гэх хуурамч мэдрэмж авдаг.

Гуравдугаарт, тэд өөрсдийгөө жирийн хүнээс дээгүүр, тэнгэрийн элч эсвэл ер бусын хувь тавилантай нэгэн гэж харуулахын тулд мухар сүсгийг үзэл суртлын нэг хэсэг болгон ашигладаг.

Дарангуйлагчдын мухар сүсэг нь зөвхөн тэдний "сонин" зан авир биш, харин ард иргэд, эдийн засаг, улс орны хувь заяанд бодит аюул учруулдаг хүчин зүйл юм. Түүхээс харахад, удирдагч хүн шинжлэх ухаан, бодит байдлаас тасарч, зүүд зөгнөл, одон орон, ид шидэд найдаж эхлэх нь тухайн дэглэмийн уналтын эхлэл болдог байна.

Шашин шүтлэг, үндсэрхэг үзэл хоёр нийлэхээрээ шүүмжлэлт сэтгэлгээг боомилох хүчтэй зэвсэг болдог. "Эрх барьж буй хүн эрх зүүсэн, бурханлаг харагдаж байвал түүнийг шүүмжлэх нь нүгэл" гэх мэт далд ойлголтыг нийгмийн тодорхой хэсэгт төрүүлж чаддаг.

Бодит байдал дээр хууль дээдлэх ёс алдагдаж байвч, гаднаа "Гэгээн дүртэй" байх нь авторитар дэглэмүүдийн сонгодог тактик юм.