Цэргийн ажиллагаа ба "Цагаан ордны бүжгийн танхим"

Дональд Трамп цэргийн ажиллагаа анх төлөвлөсөн 4-5 долоо хоногоос "хавьгүй удаан" үргэлжилж магадгүйг анхааруулав. Ойрхи Дорнод даяар хүчирхийлэл, эмх замбараагүй байдал газар авч байна.

2026 оны 3 дугаар сарын 2-ны даваа гаригт АНУ-ын ерөнхийлөгч Дональд Трамп Ираны эсрэг явуулж буй дайны талаар хамгийн дэлгэрэнгүй тайлбарыг өглөө. Тэрээр энэхүү ажиллагааны дөрвөн үндсэн зорилгыг танилцуулсан боловч анх тооцоолж байсан хугацаанаас илүү удаан үргэлжлэх боломжтойг хүлээн зөвшөөрөв.

Трамп дайны тухай ноцтой мэдэгдэл хийж байх зуураа гэнэт сэдвээ өөрчилж, Цагаан ордонд баригдах шинэ бүжгийн танхимынхаа талаар ярьж эхэлсэн нь олон нийтийг гайхшруулав. Тэрээр энэхүү танхимыг "дэлхийн хамгийн үзэсгэлэнтэй бүжгийн танхим" болно, төлөвлөсөн хугацаанаасаа өмнө бөгөөд 400 сая долларт багтаж "төсвөө хэмнэн" босож байгаа хэмээн гайхуулжээ.

Ерөнхийлөгч Иранд цохилт өгөх тушаал өгсөн шалтгаанаа Тегераны цөмийн хөтөлбөр болон баллистик пуужингийн хөгжүүлэлтийг зогсоох зорилготой гэж тайлбарлав. Түүний хэлснээр, Ираны пуужингийн хөтөлбөр "маш хурдтай, гайхалтай эрчтэй өсөж байгаа" бөгөөд энэ нь "Америк болон хилийн чанад дахь манай зэвсэгт хүчинд илэрхий, асар том аюул занал учруулж байна" гэжээ.

Гэвч Трампын тайлбар Төрийн нарийн бичгийн дарга Марко Рубиогийн хэлсэн үгтэй зөрж байлаа. Рубио Конгрессын гишүүдэд мэдээлэл өгөхдөө: "Израиль улс Иран руу довтлохоор шийдсэн бөгөөд үүний хариуд АНУ-ын цэргүүд бай болох нь тодорхой болсон тул Трампын засаг захиргаа урьдчилан сэргийлэх цохилт өгөхөд хүрсэн" гэж мэдэгджээ.

Энэхүү тайлбар нь АНУ-ын хууль тогтоогчдыг түгшээж байна. Сенатын Тагнуулын хорооны дэд дарга Марк Уорнер: "Ираны зүгээс АНУ-д учруулсан шууд аюул занал байгаагүй. Харин Израильд аюул нүүрлэсэн байсан. Хэрэв бид Израильд учирсан аюулыг АНУ-д учирсан шууд аюултай адилтгаж үзэж байгаа бол бид өмнө нь хэзээ ч орж байгаагүй аюултай бүс рүү алхаж байна" хэмээн шүүмжилжээ.

ДАЙНЫ ЗОРИЛГО БА ХОХИРОЛ

Трамп Ираны эсрэг явуулж буй дайны гурван үндсэн зорилгыг нэрлэв:

Ираны пуужингийн хүчин чадлыг устгах.

Тэнгисийн цэргийн хүчийг нь үгүй хийх.

Цөмийн зэвсэгтэй болохыг нь бүрмөсөн зогсоох.

Бүс нутаг дахь зэвсэгт бүлэглэлүүдийг дэмжихээ зогсоохыг шаардах.

Тэрбээр Ираны дээд удирдагч Аялатолла Али Хамейниг хөнөөсөн Бямба гарагийн дайралтыг зөвтгөж, Ираны дэглэмийг "өвчтэй, нүгэлт дэглэм" хэмээн нэрлэжээ.

ОЙРХИ ДОРНОД ДАЯАР ГАЗАР АВСАН МӨРГӨЛДӨӨН

АНУ болон Израилийн хамтарсан довтолгоо Даваа гарагт эрчимжиж, мөргөлдөөн дор хаяж есөн орныг хамарлаа.

Иран: Тегеран хот хүчтэй бөмбөгдөлтөд өртөж, 555 гаруй хүн амь үрэгдээд байна. Иранчууд хотуудаас дүрвэж, замууд түгжрэлд оржээ.

Кувейт: Кувейтын агаарын довтолгооноос хамгаалах хүчин андуурал гаргаж, АНУ-ын гурван F-15E сөнөөгч онгоцыг буудаж унагав.

Орос, Их Британи: Кипр дэх Британийн цэргийн бааз руу дроноор довтолсон бол Ираны зүгээс Персийн булан дахь АНУ, Их Британийн газрын тосны танкерууд руу халдаж байна.

Газрын тос: Саудын Арабын хамгийн том газрын тос боловсруулах үйлдвэр дроны халдлагад өртөж, шатжээ.

ЭДИЙН ЗАСГИЙН ЦОХИЛТ

Ормузын хоолойгоор дамжих тээвэрлэлт зогссоноос үүдэн Даваа гарагт газрын тосны үнэ хоёр оронтой тоогоор (10%-иас дээш) өсөж, дэлхийн хөрөнгийн зах зээл уналаа. Ираны Хувьсгалт гвардийн генерал Сардар Жаббари: "Бид Ормузын хоолойгоор гарах нэг ч дусал тосыг зөвшөөрөхгүй. Газрын тосны үнэ ойрын өдрүүдэд 200 долларт хүрнэ" гэж сүрдүүлэв. Европын холбоотнууд Трампын дайн эхлүүлэх шийдвэрээс зайгаа барьж байгаа ч, Ираны хариу цохилтыг саармагжуулахад туслахаа мэдэгджээ. Олон улсын атомын энергийн агентлаг (IAEA) одоогоор Ираны цөмийн байгууламжууд бөмбөгдөлтөд өртсөн баримт алга гэж мэдээлэв.